Madde 153 – Aşağıda yazılı mükelleflerden işe başlıyanlar
keyfiyeti vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar:
1.
Vergiye tabi ticaret ve sanat erbabı;
2.
Serbest meslek erbabı;
3.
Kurumlar Vergisi mükellefleri;
4.
Kolektif ve adi şirket ortaklariyle komandit şirketlerin komandite ortakları.
(Ek fıkra:
11/6/2003-4884/12 md.) Ticaret sicili memurlukları, kurumlar vergisi mükellefi olup da Türk
Ticaret Kanununun 27 nci maddesi uyarınca tescil için başvuran mükelleflerin
başvuru evraklarının bir suretini ilgili vergi dairesine yazılı veya elektronik
ortamda intikal ettirir. Bu mükelleflerin işe başlamayı bildirme yükümlülükleri
yerine getirilmiş sayılır. Bildirim yükümlülüğünü süresi içinde yerine
getirmeyen ticaret sicili memurları hakkında işe başlamanın zamanında
bildirilmemesine ilişkin usulsüzlük cezası hükümleri uygulanır. (Ek cümle:
15/7/2016-6728/19 md.) Başvuru evraklarının elektronik ortamda intikaline
ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı ile Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca
müştereken belirlenir.
(Mülga fıkra:
22/7/2003-4369/82 md.)
Teminat
uygulaması:
Madde 153/A- (Ek: 28/3/2013-6455/1 md.)
Başkaca bir
ticari, zirai ve mesleki faaliyeti olmadığı halde münhasıran sahte belge
düzenlemek amacıyla mükellefiyet tesis ettirdiğinin vergi incelemesine yetkili
olanlarca düzenlenen rapor ile tespit edilmesi ve mükellefiyet kaydının
devamına gerek görülmediğinin raporda belirtilmesi üzerine işi bırakmış
addolunan ve mükellefiyet kayıtları vergi dairesince terkin edilenlerden,
serbest meslek erbabının, şahıs işletmelerinde işletme sahibinin, adi
ortaklıklarda ortaklardan her birinin, ticaret şirketlerinde; şirketin, kanuni
temsilcilerinin, yönetim kurulu üyelerinin, şirket sermayesinin asgari % 10’una
sahip olan gerçek veya tüzel kişilerin ya da bunların asgari % 10 ortağı olduğu
veya yönetiminde bulundukları teşebbüslerin, tüzel kişiliği olmayan
teşekküllerde bunları idare edenlerin veya düzenlenen raporda fiillerin
işlenmesinde bilfiil bulundukları tespit edilenlerin işe başlama bildiriminin
alınması halinde, bunlar adına mükellefiyet tesis edilebilmesi için işe başlama
bildiriminde bulunanların ve mükellefiyeti terkin edilenlerin tüm vergi
borçlarının ödenmiş ve 6183 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin birinci
fıkrasının (1), (2) ve (3) numaralı bentlerinde sayılan nev’iden 75.000 (1.200.000)
Türk Lirasından az ve 10 milyon (17.000.000) Türk lirasından fazla
olmamak üzere düzenlenmiş olan sahte belgelerde yer alan toplam tutarın % 10’u
tutarında teminat verilmiş olması şarttır.[42][43]
Birinci
fıkrada sayılanların ortağı oldukları adi ortaklıkların, kanuni temsilcisi,
yönetim kurulu üyesi, şirket sermayesinin asgari % 10’una sahip oldukları
ticaret şirketlerinin veya idare ettikleri tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin
işe başlama bildiriminde bulunması halinde de birinci fıkra hükmü uygulanır.
(Değişik üçüncü fıkra:28/7/2024-7524/5
md.) Birinci
fıkrada sayılanların, mükellefiyeti bulunan adi ortaklık, ticaret şirketleri ve
tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin kanuni temsilcisi, yönetim kurulu üyesi,
idarecisi, asgari % 10 ortağı olması, bunları devralması, kısmen veya tamamen
bunlara devrolunması halinde, keyfiyetin vergi dairesinin ıttılaına girmesini
müteakiben birinci fıkrada yer alan şartların altmış gün içerisinde yerine
getirilmesi veya aynı süre içerisinde sayılan kişilerin statülerinin
sonlandırılması koşullarından birinin sağlanması bu mükelleflerden yazılı olarak
istenir. Altmış günlük süre içinde, şartların yerine getirilmemesi ve
sayılan kişilerin statülerinin devam ettirilmesi halinde, birinci fıkrada
sayılan kişilerin teminat isteme tarihi itibarıyla tahakkuk etmiş tüm vergi
borçları, mükellef müşterek ve müteselsil sorumlu olmak üzere, bu kişilerden
6183 sayılı Kanun uyarınca takip ve tahsil edilir. Ancak, altmış günlük süre
içerisinde mezkûr kişilerin statülerinin sona erdirilmesine yönelik yasal
girişimleri başlatmış olan ve bu durumu muteber vesikalar ile ispat ve tevsik
eden mükellefler, bu yasal girişimler sonucunda birinci fıkra kapsamındaki
kişilerin statülerinin sona erdirilmesi şartıyla, söz konusu borçların takip ve
tahsilinde müşterek ve müteselsil sorumlu tutulmaz. Mezkûr kişilerin
statülerinin altmış günlük süreden sonra sona erdirilmesi durumunda, alınmış
teminat mükellefin talebi üzerine, maddenin yedinci fıkrasındaki süre ve
şartlar aranmaksızın, başkaca vergi borcu bulunmaması kaydıyla mükellefe iade
olunur.
Birinci
fıkrada sayılanlar hariç olmak üzere, 359 uncu maddede yer alan sahte belge
düzenleme fiilini işledikleri vergi incelemesine yetkili olanlarca mükellef
hakkında yapılan inceleme neticesinde düzenlenen raporla tespit edilenlerden bu
durumları kesinleşenlerin, keyfiyetin vergi dairesinin ıttılaına girmesini
müteakiben yazıyla 6183 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının
(1), (2) ve (3) numaralı bentlerinde sayılan nev’iden 75.000 (440.000) Türk
Lirasından az ve 10 milyon Türk lirasından fazla olmamak üzere düzenlenmiş olan
sahte belgelerde yer alan toplam tutarın % 10’u tutarında, altmış gün içinde
teminat göstermesi istenir. Fiil tüzel kişilik veya tüzel kişiliği olmayan
teşekkül bünyesinde işlenmişse teminat bunlardan istenir. (İptal üçüncü ve
dördüncü cümleler: Anayasa Mahkemesinin 22/3/2023 Tarihli ve E: 2022/108, K:
2023/55 sayılı Kararı ile.)[44]
3568 sayılı Kanun kapsamında faaliyette bulunan meslek mensuplarından bu maddenin birinci
fıkrasında sayılan haller dolayısıyla mükellefiyeti terkin edilenlerin bu
fiillerine iştirak ettiği inceleme raporuyla tespit edilenler ve bu durumu
kesinleşenler hakkında üç yıl süreyle geçici olarak mesleki faaliyetten
alıkoyma cezası uygulanır. Bu cezanın uygulanmasında 3568 sayılı Kanunda yer
alan usuller tatbik edilir. Sürenin sonunda, meslek mensubunun tekrar faaliyete
başlamak istemesi halinde kendisinden bir ay içinde 6183 sayılı Kanunun 10 uncu
maddesinin birinci fıkrasının (1), (2) ve (3) numaralı bentlerinde sayılan
nev’iden 75.000 (440.000) Türk Lirasından az ve 10 milyon Türk lirasından
fazla olmamak üzere düzenlenmiş olan sahte belgelerde yer alan toplam tutarın %
10’u tutarında yazıyla teminat istenir. (Mülga cümle:28/7/2024-7524/5 md.)[45][46]
3568 sayılı Kanun kapsamında faaliyette bulunan meslek mensuplarından dördüncü fıkrada
sayılan fiile iştirak ettiği inceleme raporu ile tespit edilen ve bu durumu
kesinleşenlerden beşinci fıkrada yer verilen esaslar dahilinde teminat istenir.
(Mülga cümle:28/7/2024-7524/5 md.)
Birinci,
ikinci ve üçüncü fıkralarda sayılan hallerde teminat alınmasını takip eden
takvim yılının başından itibaren üç yıl içinde, sahte veya muhteviyatı
itibarıyla yanıltıcı belge kullanılması hariç 359 uncu maddede sayılan
fiillerden herhangi birinin işlenmediğinin tespit edilmesi halinde; dördüncü
fıkrada sayılan hallerde ise teminat alınmasını takip eden takvim yılının
başından itibaren beş yıl içinde sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı
belge kullanılması hariç 359 uncu maddede sayılan fiillerden herhangi birinin
işlendiğinin tespit edilmemesi halinde alınmış olan teminat başkaca vergi borcu
bulunmaması kaydıyla mükellefe iade edilir. Söz konusu fiillerin işlenmiş
olduğunun tespit edilmesi halinde; fiil birinci fıkra kapsamında ise
mükellefiyet 160 ıncı maddenin üçüncü fıkrasına göre terkin edilir, terkin
tarihi itibarıyla ödenmemiş vergi borçları ile işlenmiş olan fiillerden doğan
vergi borcu alınan teminattan mahsup edilir, artan tutar mükellefe iade edilir.
Fiil dördüncü fıkra kapsamında ise vergi borçları ile işlenen fiilden doğan
vergi borçları teminattan mahsup edilir, ayrıca mükelleften mezkûr fıkra
hükmünce yeniden teminat istenir. (Mülga cümle:28/7/2024-7524/5 md.)
Beşinci ve
altıncı fıkralarda belirtilen hallerde, teminat alınmasını takip eden takvim
yılının başından itibaren beş yıl içinde mezkûr fıkralarda yer alan fiillerin
işlendiğinin veya bu fiillere iştirak edildiğinin tespit edilmemiş olması
halinde alınmış olan teminat başkaca vergi borcu bulunmaması durumunda meslek
mensubuna iade edilir. Söz konusu fiillerin işlendiğinin veya bunlara iştirak
edildiğinin tespit edilmesi halinde, fiil beşinci fıkra kapsamında ise meslek
mensubu hakkında meslekten çıkarma cezası uygulanır. Bu cezanın uygulanmasında
3568 sayılı Kanunda yer alan usuller tatbik edilir. Fiil altıncı fıkra
kapsamında ise mezkûr fıkra uyarınca işlem tesis edilir.
Bu madde
uyarınca teminat alınan mükelleflerin, teminatın alındığı tarihten sonra
tahakkuk eden ve süresinde ödenmeyen vergi borçlarının tutarı alınan teminat
tutarının %10’unu aşması halinde, teminat paraya çevrilerek 6183 sayılı Kanunun
47 nci maddesi uyarınca mükellefin borçlarına mahsup edilir ve mükelleften
teminat tutarının tamamlanması istenir. (Mülga cümle:28/7/2024-7524/5 md.)
(Mülga
onuncu fıkra: 15/7/2016-6728/20 md.)
(Mülga onbirinci
fıkra:28/7/2024-7524/5 md.)
Birinci fıkrada
sayılanlar ile sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanılması
hariç 359 uncu maddede sayılan fiilleri işleyenler Maliye Bakanlığınca
belirlenen usul ve esaslara göre duyurulur. Bu kapsamda yapılan duyurular vergi
mahremiyetinin ihlâli sayılmaz. Fiil tüzel kişilik veya tüzel kişiliği olmayan
teşekkül bünyesinde işlenmişse, bunlar da duyurulur.
Bu maddenin
uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Tüccarlarda işe
başlamanın belirtileri: