Büyükçekmece İtirazın İptali Davası Avukatları

Bu rehber, Büyükçekmece (İstanbul) bölgesinde itirazın iptali davasını; icra takibine itirazın nasıl aşılacağını, bir yıllık dava süresini, likit alacak kavramını, icra inkâr tazminatını, itirazın kaldırılması yoluyla farkını, görevli ve yetkili mahkemeyi, ispat kurallarını, dava sürecini ve zamanaşımını açık bir dille ele alır. Amaç, duran bir icra takibini doğru usulle sürdürmenize, sürenizi kaçırmadan en verimli yolu seçmenize ve dosyanıza uygun avukatı bilinçli biçimde belirlemenize yardımcı olmaktır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; her uyuşmazlık kendi özel koşulları içinde değerlendirilmelidir.

İtirazın iptali davası, alacaklının başlattığı ilamsız icra takibine borçlunun itiraz etmesi ve bu itirazın takibi durdurması üzerine açılan bir davadır. Amaç, borçlunun itirazının haksız olduğunu genel mahkemede ispat ederek itirazı hükümsüz kılmak ve duran takibin devamını sağlamaktır. Bu dava, İcra ve İflas Kanunu'nda özel olarak düzenlenmiştir ve icra hukuku ile borçlar hukukunun kesiştiği bir alanda yer alır. Temel dayanağı ilamsız icra takibinin varlığı olduğundan, itirazın iptali davası ancak önceden usulüne uygun bir icra takibi başlatılmışsa gündeme gelir.

İlamsız icra takibinde alacaklı, elinde bir mahkeme kararı olmasa dahi para ve teminat alacakları için doğrudan icra dairesinde takip başlatabilir. Borçluya bir ödeme emri gönderilir; borçlu bu emre süresinde itiraz etmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. Ancak borçlu ödeme emrine itiraz ederse takip kendiliğinden durur. İşte bu noktada alacaklının önünde iki temel yol açılır: icra mahkemesinde itirazın kaldırılması ya da genel mahkemede itirazın iptali davası. İtirazın iptali davası, bu iki yoldan geniş delil imkânı tanıyan ve alacağın esasını inceleyen yoldur.

İtirazın iptali davasının kendine özgü unsurları, onu diğer alacak davalarından ayırır. Aşağıdaki kutucuklarda bu davanın temel yapı taşları özetlenmiştir; her biri davanın açılabilmesi ve sonuç alınabilmesi bakımından belirleyicidir:

İtirazın iptali davasını anlamak için önce ona zemin hazırlayan icra takibi ve itiraz sürecini kavramak gerekir. İlamsız icra takibinde alacaklı, icra dairesine başvurarak alacağını beyan eder ve borçluya bir ödeme emri gönderilmesini ister. Ödeme emri, borçluya alacağı ödemesi ya da itiraz etmesi için bir süre tanır. Genel haciz yolunda borçlunun ödeme emrine itiraz süresi kural olarak yedi gündür; bu süre, ödeme emrinin borçluya tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Borçlu, süresi içinde icra dairesine itiraz ederek takibi durdurabilir. İtiraz, borcun tamamına yönelik olabileceği gibi, yalnızca bir kısmına ya da faize, borcun dayanağına veya imzaya yönelik de olabilir. İtiraz, kural olarak sebep gösterilmeksizin yapılabilir; borçlu itirazının gerekçesini açıklamak zorunda değildir. Bu itiraz, alacaklıya tebliğ edilmese bile takibi durdurur; ancak alacaklının itirazın iptali davası açabilmesi için itirazın kendisine usulüne uygun tebliğ edilmiş olması önem taşır, çünkü bir yıllık süre bu tebliğ tarihinden işlemeye başlar.

Borçlunun itirazıyla duran takip, alacaklı bir işlem yapmadıkça bu hâlde kalır. Alacaklının, alacağını fiilen tahsil edebilmesi için itirazı aşması ve takibi tekrar işler hâle getirmesi gerekir. Bunun için başvurabileceği iki temel yoldan biri itirazın iptali davasıdır. İtirazın niteliği (borca, imzaya ya da yetkiye itiraz olması), izlenecek yolu ve ispat yükünü etkileyebileceğinden, itiraz tebliğ alınır alınmaz sürecin doğru değerlendirilmesi önemlidir.

İtirazın iptali davasının en kritik özelliklerinden biri, sıkı bir süreye bağlı olmasıdır. Bu dava, borçlunun itirazının alacaklıya tebliğ edilmesinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Bu bir yıllık süre hak düşürücü niteliktedir; yani süre geçtikten sonra itirazın iptali davası açma imkânı tamamen ortadan kalkar ve bu durum mahkemece kendiliğinden dikkate alınır. Sürenin kaçırılması, alacaklının hem itirazın iptali yolunu hem de bu yola bağlı icra inkâr tazminatı talebini kaybetmesi anlamına gelir.

Sürenin başlangıç noktası, borçlunun itirazının alacaklıya usulüne uygun biçimde tebliğ edildiği tarihtir. Uygulamada itirazın alacaklıya ne zaman tebliğ edildiği bazen tartışmalı olabildiğinden, tebliğ tarihinin belgelerle netleştirilmesi büyük önem taşır. Bir yıllık süre, itiraz tebliğinden sonra herhangi bir ek işleme bağlı olmaksızın işlemeye başlar; alacaklının bu süre içinde harekete geçmesi beklenir. Süre içinde dava açılmış olması, davanın kabul edileceği anlamına gelmez; alacağın varlığı ve itirazın haksızlığı ayrıca ispatlanmalıdır.

Bir yıllık süre kaçırıldığında alacaklının hakkı büsbütün yok olmaz; ancak izleyebileceği yol değişir. Bu durumda alacaklı, alacağını genel hükümlere göre ayrı bir alacak davası açarak talep edebilir. Fakat bu yolda, itirazın iptali davasına özgü icra inkâr tazminatı istenemez ve daha önce başlatılan takip yeniden işler hâle getirilemez. Bu nedenle bir yıllık sürenin titizlikle takip edilmesi, alacaklının hak kaybı yaşamaması bakımından hayati önemdedir. İtiraz tebliğ alınır alınmaz bir avukata başvurulması, sürenin güvenli biçimde yönetilmesini sağlar.

Borçlunun itirazıyla duran bir takibi aşmak için alacaklının önünde iki temel yol bulunur ve bunların doğru ayırt edilmesi, hem hız hem de sonuç bakımından belirleyicidir. Birincisi itirazın kaldırılması; icra mahkemesinde görülen, yalnızca kanunda sayılan nitelikteki belgelere dayanılarak yürütülen dar kapsamlı bir yoldur. İkincisi ise itirazın iptali davasıdır; genel mahkemede açılan, her türlü delilin serbestçe ileri sürülebildiği tam bir yargılamadır.

İtirazın kaldırılmasında yargılama dar ve hızlıdır; ancak alacaklı, yalnızca imzası ikrar edilmiş ya da noterden onaylı senet, resmî belge gibi kanunda belirtilen güçlü belgelere dayanabilir. Tanık dinlenmez, geniş bir delil değerlendirmesi yapılmaz. Bu yola başvurma süresi kural olarak altı aydır. Elinde bu nitelikte güçlü belge bulunan alacaklı için itirazın kaldırılması, alacağa hızla kavuşmanın etkili bir yoludur. Buna karşılık belge bu niteliği taşımıyorsa bu yol sonuç vermez.

Elinizde güçlü ve kanunun aradığı nitelikte belge varsa itirazın kaldırılması, hız avantajı nedeniyle çoğu zaman tercih edilir. Belge bu niteliği taşımıyor ya da alacağın esası geniş bir delil değerlendirmesi gerektiriyorsa itirazın iptali davası uygun yoldur. Ayrıca uyuşmazlığın kesin biçimde ve maddi anlamda kesin hükümle sonlandırılmak istendiği hâllerde de itirazın iptali davası öne çıkar. Hangi yolun seçileceğinin, eldeki belgenin niteliği ve alacaklının amacı göz önünde tutularak bir avukatla belirlenmesi yerinde olur.

İtirazın iptali davasında sıkça karşılaşılan ve sonucu doğrudan etkileyen bir kavram likit alacaktır. Likit alacak, tutarı ve dayanağı belli olan, tarafların anlaşmasıyla ya da kolay bir hesapla açıkça belirlenebilen alacaktır. Bir alacağın likit sayılıp sayılmaması, özellikle icra inkâr tazminatı bakımından belirleyicidir; çünkü bu tazminata hükmedilebilmesi için kural olarak alacağın likit olması aranır. Bu nedenle davada, alacağın likit niteliğinin ortaya konması ayrı bir öneme sahiptir.

Bir alacağın likit sayılabilmesi için, borçlunun ne kadar borçlu olduğunu belgelerden ya da basit bir hesaplamayla anlayabilmesi gerekir. Örneğin miktarı belge ile sabit bir fatura alacağı, kararlaştırılmış ve belgelenmiş bir bedel likit kabul edilebilir. Buna karşılık tutarı ancak yargılama sırasında bilirkişi incelemesiyle netleşecek, tarafların ciddi biçimde tartıştığı, kusur oranına ya da karmaşık hesaba bağlı alacaklar çoğu zaman likit sayılmaz. Likit olmama, alacağın var olmadığı anlamına gelmez; yalnızca inkâr tazminatı bakımından farklı bir sonuç doğurur.

Alacağın likit olup olmadığı, her somut olayda mahkemece ayrıca değerlendirilir; bu değerlendirme, dosyadaki belgelere ve alacağın niteliğine göre yapılır. Alacaklının, alacağın likit olduğunu ortaya koyan belgeleri dosyaya eksiksiz sunması, hem alacağın ispatı hem de tazminat talebi bakımından önem taşır. Likit alacak tartışması teknik bir konu olduğundan, dava açılmadan önce alacağın bu yönden değerlendirilmesi, tazminat beklentisinin gerçekçi biçimde belirlenmesini sağlar ve bir avukatla yapılması yerinde olur.

İcra inkâr tazminatı, itirazın iptali davasının en dikkat çeken sonuçlarından biridir. Bu tazminat, borçlunun icra takibine haksız yere itiraz ederek alacaklıyı gereksiz bir dava sürecine sürüklemesi hâlinde, alacaklı lehine hükmedilebilir. Amacı, dayanaksız itirazları caydırmak ve haksız itiraz nedeniyle alacaklının katlandığı külfeti bir ölçüde karşılamaktır. Tazminata hükmedilebilmesi için alacaklının bunu dava dilekçesinde açıkça talep etmesi gerekir; kendiliğinden hükmedilmez.

İcra inkâr tazminatına hükmedilebilmesinin temel koşulu, alacağın likit olması ve borçlunun itirazının haksızlığının açıkça ortaya konmasıdır. Tazminatın tutarı, kanunda öngörülen orana göre, hükmedilen alacak miktarı üzerinden hesaplanır ve belirli bir alt oranın altında olamaz. Bu yönüyle icra inkâr tazminatı, alacaklıya davanın kabulü hâlinde ek bir hak sağlar. Ancak alacak likit sayılmıyorsa ya da borçlunun itirazı haklı görülüyorsa tazminata hükmedilmeyebilir; bu nedenle tazminat beklentisinin alacağın niteliğine göre gerçekçi biçimde belirlenmesi gerekir.

İtirazın iptali davası, genel mahkemede görülen tam bir yargılama olduğundan, ispat bakımından alacaklıya geniş imkânlar tanır. İtirazın kaldırılması yolundan farklı olarak burada kural olarak her türlü delile başvurulabilir; yazılı belgeler yanında tanık beyanları da koşulları varsa değerlendirilebilir. Bu genişlik, elinde güçlü senet ya da resmî belge bulunmayan ancak alacağını başka delillerle ispatlayabilecek alacaklılar için itirazın iptali davasını uygun bir yol hâline getirir.

Davada dayanılabilecek deliller arasında yazılı sözleşmeler, faturalar, irsaliyeler, teslim ve tesellüm belgeleri, banka dekontları, havale ve EFT kayıtları, ticari defter ve kayıtlar, elektronik yazışmalar, senetler ve tanık anlatımları yer alır. Belirli bir tutarı aşan hukuki işlemlerin kural olarak senetle ispatı arandığından, yazılı delilin bulunması alacaklının konumunu güçlendirir. Ancak yazılı bir delil başlangıcı mevcutsa ya da karşı taraf senetle ispat kuralına dayanmazsa tanık dinlenmesi de mümkün olabilir.

• Takip dayanağı belgeler: sözleşme, fatura, irsaliye, teslim belgeleri
• Ödeme ve para hareketi kayıtları: dekont, havale, EFT, hesap ekstresi
• Ticari defter ve kayıtlar ile karşılıklı yazışmalar
• Alacağın likit olduğunu gösteren belgeler (tazminat talebi için)
• İcra takip dosyası, ödeme emri ve itiraz tebliğ belgeleri

İspat yükü kural olarak alacağın varlığını ileri süren alacaklıya düşer; alacaklı, hem alacağın mevcut olduğunu hem de borçlunun itirazının haksızlığını ortaya koymalıdır. Alacağın likit olduğunu gösteren belgeler, icra inkâr tazminatı bakımından ayrıca önem taşır. Hangi delillerin dosyada bulunması gerektiğinin dava açılmadan önce belirlenmesi, davanın kabul olasılığını artırır ve bir avukatla planlanması yerinde olur.

İtirazın iptali davasında görevli mahkeme, takibe konu alacağın kaynağına ve tarafların sıfatına göre belirlenir:

Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve mahkemece re'sen dikkate alınır; yanlış görevli mahkemede açılan dava görevsizlikle sonuçlanır ve bu süre ile masraf kaybına yol açar. Yetki ise çoğu hâlde tarafların ileri sürmesine bağlıdır ve bazı sözleşmelerde geçerli bir yetki sözleşmesiyle değiştirilebilir; ancak tüketici gibi zayıf tarafı koruyan bazı yetki kuralları kesindir. Doğru mahkeme ve yetki tercihinin baştan yapılması, davanın esasına hızla geçilmesini sağlar.

İtirazın iptali davası, önceden başlatılmış bir icra takibinin devamı niteliğinde ilerler ve belirli aşamalardan geçer. Aşağıda sürecin temel adımları özetlenmiştir; her aşamanın kendine özgü süre ve gereklilikleri bulunur:

Bu adımların süresi; alacağın niteliğine, delil durumuna, bilirkişi ihtiyacına ve kanun yolu aşamalarına göre değişir. Bazı para alacaklarında dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak dava şartı olabileceğinden, sürecin en başında bu zorunluluğun kontrol edilmesi gerekir. Her aşamada sürelerin ve gerekliliklerin doğru yönetilmesi, davanın gecikmeden ve hak kaybı olmadan sonuçlanması bakımından önem taşır.

İtirazın iptali davasında talep edilebilecek kalemler, davanın hem asıl amacını hem de ona bağlı ek haklarını kapsar. Davanın merkezinde, borçlunun itirazının iptali ve buna bağlı olarak duran icra takibinin devamının sağlanması yer alır. Ancak alacaklının davada ileri sürebileceği talepler yalnızca bununla sınırlı değildir; usulüne uygun olarak eklendiğinde başka kalemler de dosyaya dâhil edilebilir.

Talep edilecek kalemlerin dava dilekçesinde eksiksiz ve açık biçimde gösterilmesi büyük önem taşır; özellikle icra inkâr tazminatı gibi kalemler açıkça talep edilmedikçe hükmedilmez. Talebin takip dosyasıyla uyumlu olması, mahkemenin dosyayı hızla değerlendirmesini sağlar. Bu kalemlerin doğru belirlenmesi ve dilekçeye işlenmesi teknik bir konudur ve bir avukatla titizlikle kurgulanması yerinde olur.

İtirazın iptali davasında iki farklı süre kavramı bir arada gündeme gelir: davanın kendisine ilişkin bir yıllık hak düşürücü süre ve takibe konu alacağın tabi olduğu zamanaşımı süresi. Bunların ayırt edilmesi, alacaklının hem davayı zamanında açması hem de alacağın zamanaşımına uğramasını önlemesi bakımından önemlidir. Aşağıdaki tabloda başlıca süreler özetlenmiştir:

Takibe konu alacağın zamanaşımı, icra takibinin başlatılmasıyla kesilir ve yeniden işlemeye başlar. Bu nedenle usulüne uygun başlatılan bir takip, alacağın zamanaşımına uğramasını önlemede etkili olur. İtirazın iptali davasının bir yıllık süresi ise ayrı bir süredir ve zamanaşımından bağımsızdır; bu süre kaçırıldığında dava açma imkânı yok olur. Sürelerin doğru hesaplanması ve takibi, hak kaybının önlenmesi bakımından kritik olduğundan bir avukat eşliğinde yürütülmesi yerinde olur.

İtirazın iptali davasında borçlunun itirazının niteliği, izlenecek yolu ve ispat yükünü etkiler. Bu bağlamda karşılaşılan özel durumlardan ilki kısmî itirazdır. Borçlu, alacağın tamamına değil yalnızca bir kısmına itiraz etmiş olabilir; örneğin asıl alacağı kabul edip yalnızca faize itiraz edebilir ya da tutarın bir bölümünü kabul edip kalanına karşı çıkabilir. Bu durumda takip yalnızca itiraz edilen kısım bakımından durur; kabul edilen kısım için takip devam edebilir. Alacaklı da itirazın iptali davasını yalnızca itiraz edilen kısım için açar.

İkinci özel durum, borçlunun takip dayanağı senetteki imzaya itiraz etmesidir. Borçlu, borcu değil senetteki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürebilir. İmzaya itiraz, borca itirazdan farklı bir usule tabidir ve ispat yükünün dağılımı değişebilir; imza incelemesi ve bilirkişi değerlendirmesi gündeme gelebilir. Bu tür itirazlarda, senedin ve imzanın gerçekliğinin ortaya konması davanın seyrini belirler.

Üçüncü olarak, borçlunun yetkiye itiraz etmesi ya da alacağın dayanağını (borcun sebebini) tartışması gibi durumlar da özel değerlendirme gerektirir. Her bir itiraz türü, alacaklının hangi hususları öncelikle ispatlaması gerektiğini etkiler. Bu nedenle davaya hazırlık aşamasında, borçlunun itirazının tam olarak neye yönelik olduğunun dikkatle incelenmesi gerekir. İtirazın niteliğine uygun bir dava stratejisinin kurulması, gereksiz delil çabasını önler ve davanın odaklı biçimde yürütülmesini sağlar; bu değerlendirmenin bir avukatla yapılması yerinde olur.

İtirazın iptali davasının sağlam bir zemine oturması, dosyaya sunulan belgelerin eksiksizliğine bağlıdır. Dava, önceden başlatılmış bir icra takibine dayandığından, hem takip sürecine hem de alacağın esasına ilişkin belgelerin bir arada bulunması gerekir. Aşağıda, dava açılırken hazır bulundurulması yararlı olan başlıca belgeler sıralanmıştır:

• İcra takip dosyası örneği ve takip talebi
• Borçluya tebliğ edilen ödeme emri ve tebliğ belgesi
• Borçlunun itiraz dilekçesi ve itirazın alacaklıya tebliğ belgesi
• Alacağın dayanağı belgeler: sözleşme, fatura, irsaliye, teslim belgeleri
• Ödeme ve para hareketi kayıtları: dekont, havale, EFT, hesap ekstresi
• Alacağın likit olduğunu gösteren belgeler (inkâr tazminatı talebi için)
• Varsa senet, ticari defter kayıtları ve karşılıklı yazışmalar

Bu belgelerin dava açılmadan önce derli toplu biçimde hazırlanması, hem davanın hızlı ilerlemesini hem de alacağın ve itirazın haksızlığının etkili biçimde ispatını sağlar. Özellikle itirazın alacaklıya tebliğ tarihini gösteren belge, bir yıllık dava süresinin hesaplanmasında belirleyici olduğundan büyük önem taşır. Belgelerin niteliği ve yeterliliği somut olaya göre değişebileceğinden, dosyanın bir avukat eşliğinde gözden geçirilmesi yerinde olur.

İtirazın iptali davası, icra hukuku ile borçlar hukukunun kesiştiği, sürelere ve teknik ayrıntılara duyarlı bir alandır. Bu nedenle dosyanıza uygun avukatı seçerken, hem icra ve iflas hukuku uygulamasına aşinalık hem de alacağın ispatına yönelik deneyim önem taşır. Aşağıdaki başlıklar, avukat seçiminde göz önünde bulundurulabilecek nesnel ölçütlerdir:

• İcra hukuku deneyimi: İlamsız takip, itiraz ve itirazın iptali/kaldırılması süreçlerine hâkimiyet.
• Süre yönetimi: Bir yıllık dava süresi ve zamanaşımı gibi kritik sürelerin titizlikle takibi.
• İspat stratejisi: Alacağın ve itirazın haksızlığının hangi delillerle ortaya konacağını planlayabilme.
• Yerel yargı bilgisi: Büyükçekmece Adliyesi ve bölge mahkemeleri ile icra dairelerinin uygulamalarına aşinalık.
• Şeffaf bilgilendirme: Tahsil olasılığı, süreç, tazminat ve ücret konusunda vekâlet öncesi açık iletişim.

İlk görüşmede avukata sorabileceğiniz sorular

• İtirazın bana tebliğ tarihine göre bir yıllık dava süresi açısından durumum nedir?
• Alacağım likit sayılır mı; icra inkâr tazminatı talep edebilir miyim?
• Elimdeki belgeler alacağın ve itirazın haksızlığının ispatı için yeterli mi?
• İtirazın iptali mi yoksa itirazın kaldırılması yolu mu benim için daha uygun?
• Uyuşmazlığım zorunlu arabuluculuk kapsamında mı; önce nereye başvurmalıyım?

• İcra ve İflas Kanunu (2004)
  İlamsız icra takibi, ödeme emri, itiraz, itirazın iptali ve kaldırılması, icra inkâr tazminatı ve süreler
• Türk Borçlar Kanunu (6098)
  Alacağın kaynakları, ifa ve temerrüt, faiz ile zamanaşımının genel esasları
• Hukuk Muhakemeleri Kanunu (6100)
  Görev-yetki, ispat kuralları, yargılama usulü ve delillere ilişkin genel düzenlemeler
• Türk Ticaret Kanunu (6102)
  Ticari işlerde faiz, kambiyo senetleri ve ticari alacaklara ilişkin özel hükümler
• Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (6325)
  Ticari ve bazı tüketici para alacaklarında dava şartı olan arabuluculuk süreci