MADDE 89- (Değişik birinci fıkra: 17/4/2008-5754/53 md.) Sigortalının
çalıştırıldığı işyeri aktif veya pasifi ile birlikte devralınır veya intikal ederse
ya da başka bir işyerine katılır veya birleşirse eski işverenin Kuruma olan prim
ile gecikme cezası, gecikme zammı ve diğer ferilerinden oluşan borçlarından, aynı
zamanda yeni işveren de müştereken ve müteselsilen sorumludur. Bu hükme aykırı sözleşme
hükümleri Kuruma karşı geçersizdir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usûl ve esasları
belirlemeye Kurum yetkilidir.
Kurumun
prim ve diğer alacakları süresi içinde ve tam olarak ödenmezse, ödenmeyen kısmı
sürenin bittiği tarihten itibaren ilk üç aylık sürede her bir ay için %3 oranında
gecikme cezası uygulanarak artırılır. Ayrıca, her ay için bulunan tutarlara ödeme
süresinin bittiği tarihten başlamak üzere borç ödeninceye kadar her ay için ayrı
ayrı Hazine Müsteşarlığınca açıklanacak bir önceki aya ait Yeni Türk Lirası cinsinden
iskontolu ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin aylık ortalama faizi bileşik
bazda uygulanarak gecikme zammı hesaplanır. Ancak, ödemenin yapıldığı ay için gecikme
zammı günlük hesaplanır. Cumhurbaşkanı, ilk üç ay için uygulanan gecikme cezası
oranını iki katına kadar artırmaya veya bu oranı %1 oranına kadar indirmeye, yeniden
kanunî oranına getirmeye ve uygulama tarihini belirlemeye yetkilidir. Dava ve icra
takibi açılmış olsa bile, prim ve diğer Kurum alacaklarının ödenmemiş kısmı için
gecikme cezası ve gecikme zammı tahsil edilir.[165][166]
Yanlış veya yersiz alınmış
olduğu tespit edilen primler, alındıkları tarihten on yıl geçmemiş ise, hisseleri
oranında işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara veya genel sağlık
sigortalılarına veya hak sahiplerine kanunî faizi ile birlikte geri verilir. Kanunî
faiz, primin Kuruma yatırıldığı tarihi takip eden ay başından, iadenin yapıldığı
ayın başına kadar geçen süre için hesaplanır. Ancak Borçlar Kanununun 65 inci maddesi
hükmü saklıdır.
Prim
iadesi nedeniyle sigortalıların, isteğe bağlı sigortalıların, genel sağlık sigortalılarının
aylık, gelir, ödenek ve sağlık hizmetlerinden yararlanma şartlarını yitirmeleri
durumunda, bu Kanuna göre ödenen aylık, gelir ve ödenekler ile sağlanan sağlık hizmetleri
durdurulur. Yanlış veya yersiz yapılan masraflar 96 ncı madde hükümlerine göre ilgililerden
geri alınır.
Prim ve idari
para cezası borçlarının hakedişlerden mahsubu, ödenmesi ve ilişiksizlik belgesinin
aranması[167][168]
MADDE 90- (Değişik birinci fıkra: 17/4/2008-5754/54
md.) Kamu idareleri ile döner sermayeli kuruluşlar
ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu kapsamındaki kuruluşlar, kanunla kurulan kurum
ve kuruluşlar, ihale yolu ile yaptırdıkları her türlü işleri üstlenenleri ve bunların
adreslerini onbeş gün içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür.
(Değişik ikinci fıkra: 17/4/2008-5754/54 md.) İşverenlerin hakedişleri,
Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının olmaması kaydıyla ödenir.
Kesin teminatları ise ihale konusu işle ilgili olarak Kuruma borçlarının bulunmadığının
tespit edilmesinden sonra iade edilir. İşverenlerin, kamu idareleri ile döner sermayeli
kuruluşlar, bankalar ve kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar nezdindeki her çeşit
alacak, teminat ve hakedişleri üzerinde işçi ücreti alacakları hariç olmak üzere
yapılacak her türlü devir, temlik ve el değiştirme, Kurum alacaklarını karşılayacak
kısım ayrıldıktan sonra, kalan kısım üzerinde hüküm ifade eder.
(Değişik üçüncü fıkra: 17/4/2008-5754/54 md.) Hakedişlerin
mahsubu ve ödenmesi ile teminatların prim ve idari para cezası borçlarına karşılık
tutulmasına ilişkin işlemlerin usûl ve esasları Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmelikle
tespit edilir.
(Değişik dördüncü fıkra: 17/4/2008-5754/54 md.) Valilikler, belediyeler, il
özel idareleri ve ruhsat vermeye yetkili diğer merciler tarafından, geçici iskân
veya yapı kullanma izin belgesi verilmeden önce yapılan inşaat dolayısıyla, diğer
kamu idareleri ile döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar
ve bankaların ise Cumhurbaşkanı kararı ile belirlenecek işlemlerinde Kuruma borçlarının
bulunmadığına dair ilgililerden Kurumca düzenlenmiş bir belgenin istenmesi zorunludur.
Bu maddede belirtilen yükümlülükler
yerine getirilmeden hak ediş ödenmesi, kesin teminatın iade edilmesi veya geçici
iskân izin belgesi ve yapı kullanma izin belgesi verilmesi veya diğer işlemlerin
gerçekleştirilmesi hallerinde, ilgililer hakkında genel hükümlere göre idarî ve
cezaî işlem yapılır.
(Ek
fıkra: 17/4/2008-5754/54 md.) Ülke çapında uygulanan ve özel
bir izne veya belgeye dayanmayan genel düzenlemeler hariç olmak üzere, belirli bölgelere
veya sektörlere yönelik ya da kamu kurum ve kuruluşları tarafından verilen özel
belgelere veya izinlere dayalı olarak kamudan kaynak tahsis edilmesi şeklinde kanun,
kararname ve diğer mevzuatla sağlanan araştırma, geliştirme, üretim, yatırım, pazarlama
ve benzeri tüm aşamalarda uygulanan devlet yardımı, teşvik ve desteklerin, daha
önce başlayıp devam eden nakdi olmayanlar ile kamu kurum ve kuruluşları tarafından
proje ve faaliyetleri karşılığında kamu kurum ve kuruluşlarına sağlananlar hariç
olmak üzere, verilmesinden önce işverenlerden Kuruma muaccel olmuş prim ve idari
para cezası borçlarının bulunmadığına veya tecil ve taksitlendirildiğine ya da yapılandırıldığına
dair belge ve bilgilerin istenmesi zorunludur. (Ek cümle: 13/2/2011-6111/43 md.)
Devlet yardımı, teşvik ve desteklerden; işverenlerin muaccel prim ve idari para
cezası borçları kesilip Kuruma aktarıldıktan sonra, varsa kalan kısmı
üzerinden yararlanılabilir. Tecil ve takside bağlanmış ya da yapılandırılmış olan
borçlara ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmemesinden dolayı anlaşması bozulanlardan
veya bu sebepler dışında söz konusu yardım, teşvik ve desteklerden yararlanmaması
gerektiği sonradan anlaşılanlardan, yapılan devlet yardımı teşvik ve destek ödemeleri
ilgili mevzuat çerçevesinde müeyyideleri ile birlikte geri alınır. Bu fıkranın uygulanmasına
ilişkin usûl ve esaslar Maliye Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığının görüşleri alınarak
Kurumca belirlenir.[169]
Afet ve diğer mücbir sebep
hâllerinde belgelerin verilme süresi ve primlerin ertelenmesi[170]
MADDE 91- (Değişik: 15/7/2016-6728/49 md.)
Yangın, su baskını, sel, kuraklık,
yer kayması, deprem gibi afetlerle ağır hastalık, ağır kaza, tutukluluk ve sabotaj
gibi nedenlerle ticari veya ekonomik kayıplara uğrayan işverenler, bu Kanunun 4
üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar ile bu Kanuna
göre primlerini kendileri ödeyen sigortalılar, bu durumu belgelemeleri kaydıyla
vakanın veya afetin meydana geldiği tarihten itibaren üç ay içinde talepte bulunmaları
ve prim ödeme aczine düştüklerinin, yapılacak inceleme sonucu anlaşılması hâlinde,
yukarıda belirtilen vaka veya afet tarihinden önce ödeme süresi dolmuş mevcut Kuruma
olan borçlar ile vaka veya afetin meydana geldiği tarihi takip eden üçüncü ayın
sonuna kadar tahakkuk edecek Kuruma olan borçları, vaka veya afetin meydana geldiği
tarihten itibaren bir yıla kadar Kurumca ertelenebilir.
Birinci fıkrada belirtilen
durumlar ile Bakanlık ve Maliye Bakanlığınca müştereken belirlenen vaka, afet veya
mücbir sebep hâllerinde Kuruma verilmesi gereken her türlü bilgi ve belge ile yapılması
gereken başvuruların vakanın, afetin veya mücbir sebebin meydana geldiği tarihi
takip eden üç ay içinde Kuruma verilmesi veya yapılması hâlinde, süresinde verilmiş
veya yapılmış sayılır.
Yetkili makamlarca genel hayatı
etkilediğine dair karar verilen vaka, afet veya mücbir sebep hâllerinde, genel hayatın
etkilendiği bölge, il, ilçe veya mahalde doğrudan veya dolaylı olarak zarar gören
işverenlerle sigortalı ve hak sahiplerince bu Kanuna göre Kuruma verilmesi gereken
her türlü bilgi ve belge ile yapılması gereken başvuruların, ödenmesi gereken primlerin
ve diğer Kurum alacaklarının ödeme sürelerini bu Kanundaki sürelere bağlı olmaksızın,
genel hayatın etkilendiği bölge, il, ilçe veya mahaldeki şartları ve gelişmeleri
göz önünde tutarak belirlemeye ve ertelemeye Kurum yetkilidir.
Kuruma olan borçların ertelendiği
sürede zamanaşımı işlemez ve ertelenen kısmına gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmaz.
BEŞİNCİ KISIM
Ortak ve Çeşitli Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Ortak Hükümler
Sigortalılığın zorunlu
oluşu, sona ermesi ve sosyal güvenlik sicil numarası