Sarız İş Göremezlik Tazminatı Avukatları

Bu rehber, Sarız (Kayseri) bölgesinde iş göremezlik tazminatı uyuşmazlıklarını; iş kazası ve meslek hastalığı kavramları, geçici ve sürekli iş göremezlik, maluliyet oranının tespiti, SGK gelirleri, işverene karşı maddi ve manevi tazminat, kusur değerlendirmesi, tazminat hesabı ve görevli mahkeme boyutlarıyla ayrıntılı biçimde ele alır. Amaç, hangi yolun izleneceğini baştan doğru kurgulamanıza yardımcı olmak ve uyuşmazlığınıza uygun avukatı sayfadaki listeden bilinçli şekilde seçmenizi sağlamaktır.

İş göremezlik tazminatı, en geniş anlamıyla, işçinin bir iş kazası ya da meslek hastalığı sonucu çalışma gücünü tamamen veya kısmen yitirmesi nedeniyle uğradığı zararların giderilmesini amaçlayan koruma bütünüdür. Bu koruma tek bir kalemden ibaret değildir; sosyal güvenlik hukuku ile borçlar hukukunun kesiştiği, çok katmanlı bir yapı arz eder. Bir yanda Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından sağlanan sigorta edimleri, diğer yanda işverenin kusuruna dayalı genel tazminat sorumluluğu bulunur.

Alanın temel dayanaklarını 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu oluşturur. 5510 sayılı Kanun, iş kazası ve meslek hastalığı sigortası çerçevesinde işçiye sağlanacak geçici ve sürekli iş göremezlik edimlerini düzenler. Türk Borçlar Kanunu ise haksız fiil ve işverenin işçiyi gözetme borcuna aykırılık temelinde, SGK edimlerinin karşılamadığı zararların işverenden istenmesinin hukuki çerçevesini çizer. İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri bakımından 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu belirleyici bir tamamlayıcıdır.

Bu alanın en belirleyici özelliği, tıbbi tespit ile hukuki değerlendirmenin iç içe geçmesidir. Çalışma gücü kaybının oranı tıbbi bir konu iken; bu oranın gelire ve tazminata dönüşmesi, kusur dağılımı ve hesap tekniği tümüyle hukuki bir alandır. Bu nedenle iş göremezlik uyuşmazlıkları, hem sağlık raporlarının hem de aktüeryal hesapların doğru yönetilmesini gerektiren teknik dosyalardır. Aşağıda alanın en sık gündeme gelen başlıkları özetlenmiştir:

İş göremezlik tazminatının doğabilmesi için, çoğunlukla, çalışma gücü kaybına yol açan olayın işle bağlantılı olması gerekir. Bu bağlantı iki temel kavram üzerinden kurulur: iş kazası ve meslek hastalığı. İkisinin de sonuçları benzer olsa da tanımları ve ortaya çıkış biçimleri farklıdır.

İş kazası, işçinin işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş sebebiyle, işçinin görevle başka yere gönderilmesi yüzünden veya işverence sağlanan taşıtla işe gidiş geliş sırasında meydana gelen ve işçiyi bedence ya da ruhça zarara uğratan olaydır. Kaza kavramı ani ve dıştan gelen bir etkiyi içerir; olayın işle nedensellik bağı taşıması belirleyicidir. Bu geniş tanım, doğrudan işbaşındaki olayların yanında işle bağlantılı bazı dış durumları da kapsama alır.

Meslek hastalığı ise işçinin yürüttüğü işin niteliği gereği tekrarlanan bir sebeple ya da işin yürütüm koşulları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlleridir. İş kazasından farklı olarak meslek hastalığı ani değil, zamana yayılan bir maruz kalmanın sonucudur; örneğin belirli tozlara, kimyasallara veya tekrarlayan fiziksel zorlanmalara uzun süre maruz kalma. Bir rahatsızlığın meslek hastalığı sayılabilmesi için, işin yürütüm koşullarıyla hastalık arasında nedensellik bağının bulunması ve bunun ilgili mevzuat çerçevesinde tespit edilmesi gerekir.

İş göremezlik, süresine ve kalıcılığına göre ikiye ayrılır. Bu ayrım, hem SGK'nın sağlayacağı edimin türünü hem de işverene karşı açılacak tazminatın hesabını doğrudan etkilediği için doğru anlaşılması önemlidir.

Geçici iş göremezlik, işçinin kaza veya meslek hastalığı nedeniyle tedavi gördüğü ve çalışamadığı geçici dönemi ifade eder. Bu dönemde kişi, istirahatli olduğu süre boyunca fiilen çalışamadığından gelir kaybına uğrar. SGK, hekimin verdiği istirahat raporu esas alınarak bu süre için günlük geçici iş göremezlik ödeneği öder. İyileşme tamamlandığında geçici iş göremezlik hâli sona erer ve kişi kural olarak işine geri döner; geride kalıcı bir kayıp yoksa sürekli iş göremezlik gündeme gelmez.

Sürekli iş göremezlik, tedavi bittikten sonra işçinin bedeninde kalıcı bir çalışma gücü kaybının bulunması hâlidir. Bu durumda SGK, belirlenen sürekli iş göremezlik oranına bağlı olarak işçiye sürekli iş göremezlik geliri bağlar. Oran ne kadar yüksekse bağlanan gelir de o ölçüde artar. Sürekli iş göremezlik, geçici olandan farklı olarak ömür boyu süren bir kaybı ifade ettiğinden, işverene karşı açılacak maddi tazminatın da esasını bu kalıcı oran oluşturur. Kaybın kısmi mi tam mı olduğu, işçinin çalışma hayatına dönüp dönemeyeceğini ve tazminatın büyüklüğünü belirler.

İş göremezlik dosyaları teknik terimlerle doludur; bu kavramların anlamını bilmek, sürecin nasıl işlediğini anlamayı kolaylaştırır. Aşağıda uygulamada en sık karşılaşılan temel terimler kısaca açıklanmıştır.

Maluliyet oranı, kaza veya hastalık sonucu bedende oluşan kalıcı çalışma gücü kaybının yüzde olarak ifadesidir; hem SGK gelirini hem de tazminat hesabını belirler. Peşin sermaye değeri, SGK'nın işçiye ömür boyu ödeyeceği gelirin bugünkü toplu karşılığıdır; işverenin ödeyeceği maddi tazminattan bu değer düşülerek mükerrer ödeme önlenir. Müterafik kusur, zararın doğmasında veya artmasında işçinin kendi kusurunun bulunması hâlidir ve tazminattan indirim sebebidir.

Aktüeryal hesap, işçinin yaşı, geliri, maluliyet oranı, aktif çalışma ve bakiye ömür süreleri gibi verilerle ömür boyu kazanç kaybının hesaplanmasıdır. Destekten yoksun kalma, işçinin ölümü hâlinde ondan düzenli yardım gören yakınların uğradığı zararı ifade eder. Nedensellik bağı ise özellikle meslek hastalıklarında, işin yürütüm koşulları ile ortaya çıkan hastalık arasındaki sebep-sonuç ilişkisidir; bu bağ kurulamazsa hastalık meslek hastalığı sayılmaz. Bu kavramların doğru anlaşılması, dosyanın hangi yönde ilerleyeceğini kavramak açısından değerlidir.

İş göremezlik uyuşmazlıklarının somut olarak nasıl ortaya çıktığını görmek, kendi durumunuzu değerlendirmenizi kolaylaştırır. Aşağıdaki temsilî örnekler, uygulamada sık karşılaşılan senaryoları göstermektedir; her olayın kendine özgü koşulları sonucu değiştirebilir.

İnşaatta yüksekten düşme: Emniyet kemeri ve gerekli iskele güvenliği sağlanmadan çalıştırılan bir işçinin düşerek kalıcı hasar alması tipik bir iş kazası örneğidir. Burada işverenin iş güvenliği tedbirlerini almadaki kusuru ağır basar; sürekli iş göremezlik oranı tespit edilerek hem SGK geliri bağlanır hem de işverene karşı tazminat davası açılabilir.

Makine kaynaklı el ve parmak yaralanmaları: Koruyucu tertibatı bulunmayan veya devre dışı bırakılmış bir makinede işçinin uzvunu kaybetmesi, hem sürekli iş göremezlik hem de ağır manevi zarar doğurur. Kusur incelemesinde makine güvenliği ve verilen eğitim değerlendirilir.

Meslek hastalığı örneği: Uzun yıllar toza veya kimyasala maruz kalarak solunum sistemi hastalığına yakalanan bir işçi, hastalığın işin niteliğinden kaynaklandığının tespitiyle meslek hastalığına dayalı iş göremezlik haklarını talep edebilir. Burada maruz kalma süresi ve nedensellik bağı öne çıkar.

Ölümle sonuçlanan kaza: İşçinin kazada hayatını kaybetmesi hâlinde, geride kalan eş ve çocuklar gibi destekten yoksun kalanlar SGK'dan ölüm geliri alabilir ve ayrıca işverene karşı destekten yoksun kalma tazminatı davası açabilir.

İş göremezlik tazminatı davalarında doğru forumun belirlenmesi, görevsizlik veya yetkisizlik kararıyla oluşacak zaman kaybını önler. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan uyuşmazlıklar, işçi ile işveren arasındaki bir iş ilişkisine dayandığından İş Mahkemesinin görev alanına girer.

Görevli mahkeme kural olarak İş Mahkemesidir; İş Mahkemesi kurulmamış yerlerde bu davalara Asliye Hukuk Mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki bakımından dava, davalı işverenin yerleşim yeri mahkemesinde veya işin yapıldığı (kazanın gerçekleştiği) yer mahkemesinde açılabilir; birden fazla davalı bulunması hâlinde bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Bu esneklik, işçi lehine getirilen yer bakımından yetki kolaylıklarının bir yansımasıdır.

Sarız'daki iş göremezlik uyuşmazlıkları, yer bakımından yetki kurallarına göre Kayseri Adliyesi yargı çevresindeki İş Mahkemesinde (yoksa Asliye Hukuk Mahkemesinde) görülür. İş kazası ve meslek hastalığı tazminatlarının zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında olması, bu davaların doğrudan açılabilmesini sağlayan önemli bir usul özelliğidir.

İş göremezlik davasının sonucu, büyük ölçüde olayın ve zararın ne kadar sağlam delillendirildiğine bağlıdır. İspat, hem olayın iş kazası veya meslek hastalığı sayılmasını hem de kusur dağılımı ile zarar miktarını kapsar. Bu nedenle delillerin en baştan, olay sıcağı sıcağına iken derlenmesi büyük önem taşır.

Kazanın gerçekleştiğini ve koşullarını ortaya koymak için düzenlenen tutanaklar, iş kazası bildirim belgeleri, olay yeri fotoğrafları ve varsa güvenlik kamerası kayıtları temel delillerdir. Olayın nasıl geliştiğini ortaya koymada tanık beyanları da belirleyici olabilir. İşin yürütüm koşullarını gösteren iş güvenliği kayıtları, eğitim belgeleri, risk değerlendirme raporları ve ekipman tutanakları, işverenin tedbir alıp almadığını ortaya çıkarır.

Zararın ve çalışma gücü kaybının belirlenmesinde ise tıbbi belgeler öne çıkar: hastane raporları, ameliyat ve tedavi kayıtları, maluliyet oranını gösteren sağlık kurulu raporları. Kusur dağılımı ve tazminat hesabı, iş güvenliği uzmanı ve hesap bilirkişilerinin raporlarıyla somutlaşır. Meslek hastalıklarında ayrıca işyeri ortam ölçümleri ve maruz kalma süresini gösteren kayıtlar nedensellik bağının kurulmasında değerlidir.

İş göremezlik durumunda izlenebilecek birden çok resmî yol vardır ve bunlar çoğu zaman birbirini tamamlar. Doğru sıralamayı kurmak, hem SGK haklarının hem de tazminat haklarının eksiksiz kullanılmasını sağlar.

SGK'ya başvuru: İş kazası veya meslek hastalığı gerçekleştiğinde, kaza bildiriminin ardından işçi (veya hak sahipleri) SGK'ya başvurarak geçici iş göremezlik ödeneği ve koşulları oluştuğunda sürekli iş göremezlik geliri talep eder. Sürekli iş göremezlik oranına yönelik Kurum sağlık kurulu raporuna itiraz edilebilir.

İşverene karşı tazminat davası: SGK edimlerinin karşılamadığı zararlar için işverene karşı iş mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açılır. Bu yol, çalışma gücü kaybının doğurduğu gerçek zararın giderilmesini hedefler.

Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyet: Ağır sonuçlu kazalarda, kusurlu kişiler hakkında taksirle yaralama veya ölüme neden olma yönünden ceza soruşturması başlatılması için şikâyet yoluna gidilebilir. Ceza süreci, tazminat davasından bağımsız yürür ancak kusura ilişkin tespitler yönünden ışık tutabilir.

Çalışma birimlerine ve iş müfettişine bildirim: İş sağlığı ve güvenliği ihlalleri, ilgili idari makamlara bildirilerek denetim ve idari yaptırım süreçlerinin işletilmesi de mümkündür.

İş göremezlik uyuşmazlıkları her zaman uzun bir yargılamayla sonuçlanmak zorunda değildir. Tarafların anlaşabildiği durumlarda, dava yolunun yanında alternatif çözümler de gündeme gelebilir. Bu yolların dikkatle değerlendirilmesi, hem zaman hem de maliyet açısından yararlı olabilir.

İş kazası ve meslek hastalığı tazminatı davaları zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında olsa da, taraflar isterse ihtiyari (gönüllü) arabuluculuğa başvurabilir. Bu yolda, bağımsız bir arabulucu eşliğinde tarafların ortak bir çözümde buluşması hedeflenir; anlaşma sağlanırsa düzenlenen tutanak icra edilebilir nitelik taşır. Ayrıca dava sırasında da mahkemenin teşvikiyle veya tarafların iradesiyle sulh mümkündür.

Ancak uzlaşma ve sulhta dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta vardır: iş göremezlik tazminatının gerçek tutarı ancak maluliyet oranı ve aktüeryal hesapla netleştiğinden, bu veriler ortaya çıkmadan yapılan erken uzlaşmalar gerçek zararın altında kalabilir. İşçi lehine düzenlenen ibra ve sulh belgeleri, işçinin serbest iradesi ve makul yararı gözetilerek denetlenir; miktar içermeyen veya baskı altında imzalanan belgeler sınırlı etki taşıyabilir. Bu nedenle her uzlaşma teklifinin, hesap netleştikten sonra ve hukuki değerlendirmeyle ele alınması yerinde olur.

İş göremezlik sürecinin doğru sırayla yürütülmesi, hem SGK haklarının hem de tazminat haklarının eksiksiz kullanılmasını sağlar. Aşağıdaki adımlar tipik bir sürecin ana hatlarını gösterir; süreler ve aşamalar somut olaya göre değişebilir.

İş göremezlik nedeniyle açılan davada birden çok tazminat kalemi bir arada talep edilebilir. Bu kalemlerin doğru belirlenmesi, zararın eksiksiz giderilmesi bakımından önemlidir.

• Maddi tazminat (kazanç kaybı): Çalışma gücü kaybı yüzünden ömür boyu uğranılan gelir kaybının, SGK gelirinin peşin değeri mahsup edilerek hesaplanan kısmı.
• Manevi tazminat: Kaza veya hastalığın doğurduğu acı, elem ve üzüntünün giderilmesi amacıyla hâkim tarafından takdir edilen tutar.
• Tedavi ve bakım giderleri: SGK'nın karşılamadığı tedavi masrafları ile kalıcı bakım ihtiyacından doğan giderler.
• Destekten yoksun kalma tazminatı: İşçinin ölümü hâlinde, ondan düzenli destek gören yakınların uğradığı zarar.
• Yakınların manevi tazminatı: Ölüm veya ağır bedensel zarar hâlinde, yakınların çektiği elem için talep edilebilen manevi tazminat.

İş göremezlik tazminatının tutarı, tek bir formüle değil, birbiriyle etkileşen çok sayıda unsura bağlıdır. Bu unsurların birlikte değerlendirilmesi, gerçekçi bir tahmin için dosya incelemesini zorunlu kılar. Başlıca etkenler şunlardır:

Maddi tazminat hesabında, işçinin sürekli iş göremezlik oranı ile geliri esas alınarak ömür boyu uğrayacağı kazanç kaybı hesaplanır; buradan işverenin kusur oranı ve SGK tarafından bağlanan gelirin peşin sermaye değeri düşülerek işverenin ödeyeceği tutar bulunur. İşçinin kendi kusuru (müterafik kusur) bulunuyorsa tazminattan indirim yapılabilir. Manevi tazminatta ise oran ve gelir değil, olayın ağırlığı, tarafların ekonomik ve sosyal durumu ile hakkaniyet ilkesi belirleyicidir. Rakamların somut olaya göre büyük ölçüde değiştiği unutulmamalıdır.

İş göremezlik tazminatı taleplerinde sürelerin doğru hesaplanması, hakkın esasa girmeden zayıflamasını önlemek için kritiktir. Süreler, talebin dayanağına ve tarafına göre farklılaşabilir.

İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat taleplerinde kural olarak on yıllık zamanaşımı uygulanır. Bu süre, çoğunlukla zararın ve sorumlunun öğrenildiği andan itibaren işler. Meslek hastalıklarında hastalığın ortaya çıkışı zamana yayıldığından, sürenin başlangıcı hastalığın teşhis edildiği ana kadar ötelenebilir; bu, işçi lehine önemli bir esnekliktir. Eylem aynı zamanda bir suç oluşturuyorsa, ceza kanununda o suç için öngörülen daha uzun zamanaşımı süresi tazminat talebine de uygulanabilir.

Sürelerin kaçırılması ciddi hak kayıplarına yol açabildiğinden, kaza veya hastalık ortaya çıktığında beklemeden hukuki değerlendirme yaptırmak yerinde olur. Özellikle SGK kararlarına yönelik itirazlarda süreler kısa olabildiğinden, tebligatların dikkatle takip edilmesi gerekir.

İş göremezlik uyuşmazlıklarında, genel kuralların yanında dosyanın seyrini değiştirebilecek bazı özel durumlar vardır. Bunların önceden bilinmesi, sürecin doğru kurgulanmasına yardımcı olur.

Ölümle sonuçlanan kazalar: İşçinin hayatını kaybetmesi hâlinde tazminat hakkı, ondan düzenli destek gören yakınlara (eş, çocuk, koşulları varsa ana-baba) geçer. Bu kişiler hem SGK'dan ölüm geliri alabilir hem de işverene karşı destekten yoksun kalma tazminatı ile manevi tazminat talep edebilir. Destek ilişkisinin varlığı ve sürekliliği burada belirleyicidir.

Alt işveren (taşeron) ilişkileri: İşin bir alt işverene verildiği durumlarda, asıl işveren ile alt işveren işçinin zararından çoğunlukla birlikte sorumlu tutulabilir. Bu, işçinin tazminatını tahsil imkânını güçlendiren önemli bir kurumdur; sorumluların doğru belirlenmesi tahsilat açısından değerlidir.

Sigortasız (kayıt dışı) çalışma: İşçinin SGK'ya bildirilmemiş olması, iş kazası tazminatı hakkını ortadan kaldırmaz. Bu durumda önce hizmet tespiti gündeme gelebilir; ayrıca kayıt dışılık, işverenin sorumluluğunu ağırlaştıran bir unsur olarak değerlendirilebilir.

İşçinin kusuru ve kaçınılmazlık: İşçinin kendi dikkatsizliği tazminattan indirim (müterafik kusur) sebebi olabilir. Bazı hâllerde olayda ne işçinin ne işverenin tam kusurunun bulunduğu, kaçınılmazlık unsurunun devreye girdiği değerlendirmeleri de yapılabilir; bu, tazminat dağılımını etkiler.

Uygulamada işçilerin veya yakınlarının haklarını zayıflatan bazı tekrarlayan hatalar vardır. Bunların önceden bilinmesi, telafisi güç kayıpların önüne geçer:

• Kazanın iş kazası olarak bildirilmemesi: Olayın SGK'ya süresinde ve iş kazası olarak bildirilmemesi, sonradan hem gelir bağlanmasını hem de tazminat sürecini zorlaştırır. Bildirim işveren yapmazsa işçinin kendisi de başvurabilir.
• Maluliyet oranına itiraz edilmemesi: Düşük belirlenen sürekli iş göremezlik oranına itiraz edilmeden kabullenilmesi, hem SGK gelirini hem de tazminatı doğrudan düşürür. Orana itiraz hakkı vardır ve üst kuruldan yeniden değerlendirme istenebilir.
• Delil toplamada gecikme: Olay yeri fotoğrafları, tanık bilgileri, iş güvenliği kayıtları ve kamera görüntüleri zamanla kaybolabilir; erken derlenmemesi ispatı zorlaştırır.
• Düşük ücret bildirimine ses çıkarılmaması: Gerçek ücretin altında sigorta bildirimi, tazminat hesabını doğrudan düşürür; gerçek ücretin ispatı ayrı bir uyuşmazlık konusu olur.
• Erken ve bilinçsiz sulh/ibra: İşverenle yapılan aceleci ve düşük tutarlı uzlaşmaların, gerçek zararın çok altında kalması ve sonradan talebi güçleştirmesi mümkündür.

Sağlam bir dosya, iş göremezlik sürecinin en kritik parçasıdır. Aşağıdaki belge ve bilgiler, hem SGK süreçleri hem de işverene karşı açılacak tazminat davası bakımından büyük önem taşır:

• İş kazası tutanağı ve SGK bildirim belgeleri: Olayın iş kazası niteliğini ve koşullarını ortaya koyar.
• Hastane ve tedavi kayıtları: Yaralanmanın niteliğini, tedavi sürecini ve kalıcı sonuçları belgeler.
• Maluliyet/sağlık kurulu raporu: Sürekli iş göremezlik oranını gösteren temel tıbbi belge.
• SGK hizmet dökümü ve gelir belgeleri: Sigortalılık durumunu, kıdemi ve gelir düzeyini kanıtlar; tazminat hesabına esas oluşturur.
• İş güvenliği kayıtları ve eğitim belgeleri: İşverenin tedbir alıp almadığını ve kusur değerlendirmesini etkiler.
• Tanık bilgileri ve olay yeri görselleri: Kazanın nasıl geliştiğini ve koşullarını ortaya koymada kullanılır.

İş göremezlik tazminatı, tıp ile hukukun iç içe geçtiği, aktüeryal hesabın ve kusur değerlendirmesinin belirleyici olduğu teknik bir alandır. Sürecin baştan doğru kurgulanması ve maluliyet oranı ile hesabın denetlenmesi, sonucu belirleyen en önemli etkenlerdir. Sarız bölgesindeki avukatları listeden incelerken, görüşme sırasında şu noktaları netleştirmeniz yararlı olur:

Görüşmede sorabileceğiniz örnek sorular: "Benim durumumda işverenin kusuru nasıl değerlendirilir?", "Maluliyet oranına itiraz etmemiz gerekir mi?", "SGK'dan aldığım gelir tazminattan nasıl düşülür?", "Tazminatım yaklaşık hangi kalemlerden oluşur?", "Zamanaşımı bakımından acele etmem gereken bir durum var mı?" Bu sorulara verilen yanıtların açıklığı, avukatın alana hâkimiyeti hakkında fikir verir. Avukatlık Kanunu gereği avukatlar dava sonucu hakkında kesin başarı taahhüdünde bulunamaz; size gerçekçi bir değerlendirme sunan yaklaşım daha güvenilirdir.

İş göremezlik davasına başlarken maliyet kalemlerini önceden bilmek, süreci sağlıklı planlamaya yardımcı olur. Maliyet başlıca iki bileşenden oluşur: yargılama giderleri ve avukatlık (vekâlet) ücreti.

Yargılama giderleri arasında başvurma harcı ve nispi harçlar, tebligat ve bilirkişi ücretleri ile keşif giderleri yer alır. İş göremezlik davalarında maluliyet oranı, kusur dağılımı ve tazminat hesabı için birden çok bilirkişi incelemesi yapıldığından, bilirkişi giderleri önemli bir kalem oluşturabilir. Bu giderler dava sonunda haksız çıkan tarafa yüklenir; işçi lehine sonuçlanan davada işveren yargılama giderlerini üstlenir. Ekonomik durumu elverişli olmayan işçiler, koşulları varsa adli yardım talebiyle harç ve gider muafiyetinden yararlanabilir.

Vekâlet ücreti, avukatla müvekkil arasında serbestçe kararlaştırılır; ancak avukatlık asgari ücret tarifesinin altında belirlenemez. Uygulamada iş göremezlik gibi tazminat davalarında, sözleşmeyle belirli bir oran (nispi) ücret kararlaştırılması yaygındır. Ayrıca dava işçi lehine sonuçlandığında, karşı taraf aleyhine tarifeye göre hükmedilen bir karşı vekâlet ücreti de doğar ve bu, müvekkille avukat arasındaki ücretten ayrıdır. Avukatlık Kanunu, dava konusu şeyin veya paranın tamamının avukata devrini öngören anlaşmaları yasaklar; ücretin şeffaf ve yazılı biçimde kararlaştırılması, sonradan doğabilecek anlaşmazlıkları önler.

İş göremezlik tazminatı uyuşmazlıkları, sosyal güvenlik ile borçlar hukukunun bir arada uygulanmasını gerektirir. Başlıca kaynaklar şunlardır:

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
  İş kazası ve meslek hastalığı sigortası ile geçici ve sürekli iş göremezlik edimlerinin ve gelirlerinin ana kaynağı.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
  Haksız fiil ve işverenin gözetme borcuna aykırılık temelinde maddi ve manevi tazminatın hukuki çerçevesini çizer.
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
  İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri ile önleyici tedbirleri düzenler; kusur değerlendirmesinde belirleyicidir.
• 4857 sayılı İş Kanunu
  İş ilişkisinin genel çerçevesini ve işverenin işçiyi koruma yükümlülüğünü ortaya koyar.
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu
  İş mahkemelerinin görev ve yetkisi ile zorunlu arabuluculuğun kapsam ve istisnalarını düzenler.
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu
  Ağır sonuçlu kazalarda taksirle yaralama veya ölüme neden olma yönünden cezai sorumluluğu düzenler.

Yüksek mahkeme kararlarında istikrar kazanmış başlıca ilkeler: