Ceza Soruşturmasında Dijital Deliller Nasıl Korunur?

Delil neden hızlı korunmalıdır?

Dijital kayıtların önemli bir bölümü sınırsız süreyle saklanmaz. İş yeri ve apartman kameraları belirli aralıklarla eski görüntülerin üzerine kayıt yapabilir. İnternet platformlarındaki içerikler silinebilir, hesaplar kapatılabilir veya mesaj dizileri değişebilir. Bu nedenle soruşturma başlamış olsun ya da olmasın, somut olayla bağlantılı verinin nerede bulunduğu ve ne kadar süre saklanabileceği erken aşamada belirlenmelidir.

Cumhuriyet savcısının araştırma görevi

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 160. maddesi uyarınca Cumhuriyet savcısı, suç işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez maddi gerçeği araştırmaya başlar. Savcı, şüphelinin hem lehine hem de aleyhine olan delilleri toplamakla yükümlüdür. Bununla birlikte ilgili kişinin delilin yerini, tarihini ve olayla bağlantısını açık biçimde bildirmesi, kaybolabilecek kayıtların zamanında istenmesini kolaylaştırır.

Orijinal cihaz ve dosyalar korunmalıdır

Telefon, bilgisayar, harici disk veya hafıza kartındaki dosyalar mümkünse orijinal hâliyle saklanmalıdır. Dosyanın adı, oluşturulma tarihi ve diğer teknik bilgileri sonradan yapılacak incelemede önem taşıyabilir. Bir dosyayı yeniden kaydetmek, kırpmak, sıkıştırmak veya başka bir uygulamada düzenlemek bu bilgilerin değişmesine neden olabilir.

Cihaz kullanılmaya devam edecekse verinin silinmesi veya üzerine yeni veri yazılması riskine karşı dikkatli olunmalıdır. Teknik inceleme gerekebilecek durumlarda cihaz üzerinde gereksiz işlem yapılmaması ve uzman incelemesine elverişli biçimde muhafaza edilmesi daha sağlıklı olur.

Ekran görüntüsü tek başına yeterli olmayabilir

Mesajlaşma uygulamalarında yalnızca seçilmiş birkaç ekran görüntüsü, konuşmanın tamamını ve tarafların kimliğini göstermeyebilir. Mümkünse kullanıcı adı veya telefon bilgisi, tarih, saat ve konuşmanın önceki-sonraki bölümleri birlikte korunmalıdır. E-posta bakımından gönderen, alıcı, tarih ve ileti başlıkları önemlidir.

Ekran görüntüsü alınması yararlı bir ilk adım olabilir; fakat orijinal ileti dizisinin ve cihazın korunmasının yerini her zaman tutmaz. Karşı tarafın içeriği inkâr etmesi hâlinde verinin bütünlüğü ve kaynağı ayrıca incelenebilir.

Kamera kayıtları için gecikmeden başvuru

Olayın gerçekleştiği yerde kamera bulunduğu biliniyorsa işletme, site yönetimi, belediye veya ilgili kuruma kayıtların silinmemesi için tarih ve saat aralığı açıkça belirtilerek yazılı bildirim yapılabilir. Soruşturma makamından da kayıtların resmen istenmesi talep edilebilir. Talepte “kamera kayıtları incelensin” demek yerine, konumun ve zaman diliminin somutlaştırılması işlemi kolaylaştırır.

Banka, iletişim ve platform kayıtları

Banka hareketleri, abonelik bilgileri, trafik kayıtları veya iletişim verileri çoğu zaman kişinin kendi imkânıyla doğrudan elde edemeyeceği kayıtlardır. Bu tür veriler için yetkili makamdan, olayla bağlantısı ve istenen tarih aralığı açıklanarak araştırma talep edilmelidir. Her kayıt türünün erişim ve saklama koşulu farklı olduğundan, genel ve sınırsız talepler yerine somut bir delil planı kurulmalıdır.

Hukuka aykırı yöntemlerden kaçınılmalıdır

Başkasının hesabına izinsiz girmek, parola kırmak, kişisel cihazını gizlice incelemek veya hukuka aykırı ses ve görüntü kaydı almak ayrıca ceza ve tazminat sorumluluğu doğurabilir. Delil elde etme amacı, her yöntemi hukuka uygun hâle getirmez. Mevcut verinin korunması ile başkasının özel alanına izinsiz müdahale edilmesi birbirinden ayrılmalıdır.

Yazılı delil talebi nasıl hazırlanır?

Talepte delilin nerede bulunduğu, hangi tarih aralığını kapsadığı, hangi olayı açıklayacağı ve neden kaybolma riski taşıdığı belirtilmelidir. Örneğin “15 Temmuz günü 18.00-19.00 saatleri arasında bina girişini gören kamera kaydı” biçimindeki bir açıklama, belirsiz bir başvurudan daha işlevseldir.

Muğla'da yürütülen bir soruşturmada da aynı ilke geçerlidir: delilin yerel makam veya işletmede bulunması tek başına yeterli değildir; kayıt sahibi, konum, saat ve olay bağlantısı açıkça gösterilmelidir. Şikâyetçi, mağdur veya şüpheli bakımından hangi delilin neyi ispatlayacağı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Genel değerlendirme

Dijital deliller bakımından en güvenli yaklaşım; veriyi değiştirmeden saklamak, bütün ileti dizisini korumak, kaybolabilecek kayıtlar için gecikmeden yazılı talepte bulunmak ve hukuka aykırı erişim yöntemlerinden kaçınmaktır. Her soruşturmada delilin niteliği, elde edilme biçimi ve ispat gücü somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özellikleri, belgeler ve süreler ayrıca değerlendirilmelidir. İnternet sitesindeki bilgiler hukuki görüş veya vekâlet ilişkisi oluşturmaz.