Madde 8 – Planların
hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a)
Bölge planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini,
sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak
bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya
yaptırır.
b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve
Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan
kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım
ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. (Ek cümle:14/2/2020-7221/6
md.) Planlar, plan değişiklikleri ve plan revizyonları; kayıt altına alınmak
ve arşivlenmek üzere Bakanlıkça oluşturulan elektronik ortama yüklenmek ve aynı
sistem üzerinden Plan İşlem Numarası almak zorundadır. Planlar, belediye meclisince
onaylanarak yürürlüğe girer. (Yeniden düzenleme dördüncü cümle: 12/7/2013-6495/73 md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye
başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında
bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye
meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.[6]
Belediye ve mücavir alan dışında kalan
yerlerde yapılacak planlar valilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır. Valilikçe
uygun görüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğe girer. (Yeniden düzenleme üçüncü cümle: 12/7/2013-6495/73
md.) Onay tarihinden
itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında
bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.
İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları ve planları onbeş gün içerisinde
inceleyerek kesin karara bağlar.
(Ek
paragraf:14/2/2020-7221/6 md.) İmar
planları ve bu planlardaki değişikliklerin nerede askıya çıktığına dair bilgilendirme
ilanı, askı süresi ile eş zamanlı olarak ilgili muhtarlıkların panosunda duyurulur.
Ayrıca plan değişikliği hakkında, değişikliğe konu alanda görülebilir bir şekilde
en az 2 adet tabela ile 30 gün süreyle bilgilendirme yapılır.
(Ek
paragraf:14/2/2020-7221/6 md.) Kentsel tasarım projeleri
uygulama imar planlarıyla birlikte hazırlanabilir. Bu kentsel tasarım projelerinin
uygulamasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.
Onaylanmış
planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.
Kesinleşen
imar planlarının bir kopyası, Bakanlıkça oluşturulan elektronik ortamdaki Ulusal
Coğrafi Bilgi Sistemi Altyapısı üzerinden, ilgili idaresi tarafından, arşivlenmek
üzere Bakanlığa gönderilir.[7]
İmar
planları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir. Belediye Başkanlığı
ve mülki amirlikler, imar planının tamamını veya bir kısmını kopyalar veya kitapçıklar
haline getirip çoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
(Ek
paragraf:14/2/2020-7221/6 md.) Kesinleşen
imar planları veya parselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibaren her
halde beş yıl içinde dava açılabilir.
(Ek
paragraf:14/2/2020-7221/6 md.) Sanayi alanları, ileri atıksu
arıtma tesisleri, ibadethane alanları ve tarımsal amaçlı silo yapıları hariç olmak
üzere imar planlarında bina yükseklikleri yençok:
serbest olarak belirlenemez.[8]
(Ek
paragraf:14/2/2020-7221/6 md.) Sanayi alanları, ibadethane
alanları ve tarımsal amaçlı silo yapıları hariç olmak üzere mer’i imar planlarında
yençok: serbest olarak belirlenmiş yükseklikler; emsal değerde değişiklik yapılmaksızın
çevredeki mevcut teşekküller ve siluet dikkate alınarak, imar planı değişiklikleri
ve revizyonları yapılmak suretiyle ilgili idare meclis kararı ile belirlenir. Bu
şekilde ilgili idare tarafından belirlenmeyen yükseklikler, maliyetleri döner sermaye
işletmesi gelirlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkça belirlenir. Oluşacak maliyetlerin
%100 fazlası ilgili idaresinden tahsil edilir. Bu şekilde tahsil edilememesi halinde
ilgili idarenin 2/7/2008 tarihli ve 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere
Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun gereğince aktarılan
paylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsil olunan tutarlar, Bakanlığın döner sermaye
işletmesi hesabına gelir olarak kaydedilir.
c)
(Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) (Değişik: 4/7/2019-7181/6 md.)
Tarım
arazileri, 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda
belirtilen izinler alınmadan; tarımsal amaç dışında kullanılamaz, planlanamaz, köy
ve/veya mezraların yerleşik alanı ve civarı veya yerleşik alan olarak tespit edilemez.
ç) (Ek: 12/7/2013-6495/73
md.) (Değişik: 14/2/2020-7221/6 md.) Bakanlıkça belirlenen tanım ve esaslara
göre hazırlanıp onaylanan plan, plan değişikliği ve revizyonlarının, parselasyon
planlarının, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgelerinin, imar mevzuatına konu
edilen orto-görüntüler ile diğer coğrafi veri ve bilgilerin, ilgili idareler ile
kurum ve kuruluşlarca; Cumhurbaşkanınca belirlenen usul, esas ve ilgili standartlara
uygun şekilde ve sayısal olarak; üretilmesi, elektronik ortamda ilan edilmesi, Ulusal
Coğrafi Bilgi Sistemi Altyapısı ile entegrasyonunun sağlanması ve bedelsiz olarak
Bakanlığa gönderilmesi, Bakanlıkça tesis edilecek elektronik ortam üzerinden paylaşılması,
arşivlenmesi ve güncellenmesi zorunludur. Yapı ruhsatına ilişkin işlemlerde bu veriler
esas alınır.
d) (Ek: 12/7/2013-6495/73
md.) Arazi kullanımı ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre
düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur. (Mülga ikinci cümle: 27/3/2015-6637/23
md.) (…) (Ek cümle: 18/6/2017-7033/29 md.) Mekânsal strateji planları, çevre
düzeni planları ve 1/25.000 ölçekli nazım imar planlarında; organize sanayi bölgesi,
endüstri bölgesi, sanayi sitesi ve teknoloji geliştirme bölgesine ilişkin kararların
alınması ve bu kararlarda değişiklik yapılması Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının
uygun görüşüne tabidir. Alt kademe planların, üst kademe planların kesinleştiği
tarihten itibaren en geç bir yıl içinde ilgili idarece üst kademe planlara uygun
hale getirilmesi zorunludur. Aksi halde, üst kademe planları onaylayan kurum ve
kuruluşlar alt kademe planları en geç altı ay içinde uygun hale getirir ve resen
onaylar. Bu süre içinde ruhsat işlemleri, yürürlükte olan uygulama imar planına
göre gerçekleştirilir. Bu bent uyarınca yapılacak işlemlerde bu maddenin (c) bendi
hükümlerine uyulur.
e) (Ek: 12/7/2013-6495/73
md.) Kamu kurum ve kuruluşları veya plan müellifleri; ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından
plana ilişkin görüşlerini alır. Kurum ve kuruluşlar, görüşlerini en geç otuz gün
içerisinde bildirmek zorundadır. Görüş bildirilmesi için etüt ve analiz gibi uzun
süreli çalışma yapılması gereken hallerde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının talebi
üzerine otuz günü geçmemek üzere ilave süre verilir. Bu süre içerisinde görüş bildirilmediği
takdirde plan hakkında olumsuz bir görüşün bulunmadığı kabul edilir.
f) (Ek: 12/7/2013-6495/73
md.) Kentsel asgari standartlar, Bakanlıkça belirlenen esaslar doğrultusunda
çevre düzeni planı ile belirlenebilir. Uygulamaya ilişkin kararlar, yörenin koşulları,
parselin bulunduğu bölgenin genel özellikleri, yapının niteliği ve ihtiyacı, erişilebilirlik,
sürdürülebilirlik, çevreye etkisi dikkate alınarak ve ölçüleri verilerek Bakanlıkça
belirlenen esaslara göre uygulama imar planında belirlenir.
g) (Ek: 12/7/2013-6495/73
md.) Bakanlık; ilgili idareler, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel
kişiler tarafından yapılan mekansal planlamaya, harita ve parselasyona, etüt ve
projelendirmeye, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni düzenlemeye, enerji kimlik belgesi
hazırlanmasına ilişkin iş ve işlemler ile yapı malzemelerini; denetlemeye, aykırılıklar
hakkında işlem tesis etmeye, aykırılıkları gidererek mevzuata uygun hale getirmeye
yönelik değişiklik yapmaya ve onaylamaya, yapı tatil tutanağı tanzim etmeye, mühürlemeye,
yıkım kararı almaya ve yıkımı gerçekleştirmeye, ilgililer hakkında idari yaptırım
kararı vermeye yetkilidir. Bu görevlerden, yapı tatil tutanağı tanzim etmeye, mühürlemeye
ve yıkım kararına ilişkin rapor düzenleme işi ile denetlemeye ilişkin görevler,
Bakanlığın merkez ve taşra teşkilatında, denetçi belgesini haiz personel tarafından
gerçekleştirilir. İlgililer Bakanlık denetçileri tarafından istenilen her türlü
bilgi ve belgeyi, istenilen süre içerisinde vermek zorundadırlar. Bakanlık denetçilerinin
seçimi, eğitimleri, görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esasları
Bakanlıkça belirlenir.
ğ) (Ek: 12/7/2013-6495/73
md.) (Değişik cümle:14/2/2020-7221/6 md.) Büyükşehir belediyesi sınırının il
sınırı olması nedeniyle mahalleye dönüşen ve nüfusu 5.000’in altında kalan yerlerin,
kırsal yerleşim özelliğinin devam edip etmediğine büyükşehir belediye meclisince
karar verilir. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/6 md.) Büyükşehir belediye meclisince
aksine bir karar alınmadıkça, uygulama imar planı yapılıncaya kadar bu alanlardaki
uygulamalar 27 nci madde hükümlerine göre yürütülür. 27 nci maddede belirtilen projeler,
ilçe belediyesince onaylanır ve muhtarlığa bildirilir. Kırsal alanlarda iş yeri
açma ve çalışma izni; kadimden kalan veya yapıldığı tarihteki mevzuat kapsamında
yola cephesi olmaksızın inşa edilen yapılar ile köy yerleşik alanlarda kalan yapılara
kırsal yapı belgesine, yerleşik alan sınırı dışındaki diğer yapılara ise yapı kullanma
izin belgesine göre verilir. Köylerde bulunan konutlarda, iş yeri açma ve çalışma
izni alınarak ev pansiyonculuğu yapılabilir. Kamuya ait bir yaya veya taşıt yoluna
cephe sağlanmadan yapı inşa edilemez, parsel oluşturulamaz. Yerleşme ve yapılaşma
özellikleri, mimari doku ve karakteri, gelişme düzey ve potansiyeli açısından önem
arz eden köylerde bu özellikleri korumak, geliştirmek ve yaşatmak amacıyla muhtarlık
katılımı ile ilgili idarelerce köy tasarım rehberleri hazırlanabilir. Köy tasarım
rehberleri ilgili idare meclisi kararı ile onaylanır ve uygulanır.
h) (Ek: 12/7/2013-6495/73
md.) Köylerde ve kırsal özellik gösteren diğer yerleşmelerde yapıların etüt
ve projeleri ilgili idarenin veya Bakanlığın taşra teşkilatının mimar ve mühendisleri
tarafından hazırlanabilir. Bakanlıkça; bu Kanun kapsamındaki yerleşmelere ilişkin
enerji verimli, iklim duyarlı ve ekolojik özellikli plan ve projeler hazırlanabilir
veya hazırlattırılabilir, bu nitelikli yapılar inşa edilebilir veya uzun vadeli
kredilendirilmek suretiyle desteklenebilir.
ı) (Ek: 12/7/2013-6495/73
md.) Harita, plan, etüt ve projeler; idare ve ilgili kanunlarında açıkça belirtilen
yetkili kuruluşlar dışında meslek odaları dahil başka bir kurum veya kuruluşun vize
veya onayına tabi tutulamaz, tutulması istenemez. Vize veya onay yaptırılmaması
ve benzeri nedenlerle müellifler veya bunlara ait kuruluşların büro tescilleri iptal
edilemez veya yenilenmesi hiçbir şekilde geciktirilemez. Müelliflerden bu hükmü
ortadan kaldıracak şekilde taahhütname talep edilemez.
i) (Ek: 12/7/2013-6495/73
md.) İdarelerce onaylanmış; mevcut durumu gösteren halihazır haritalar, parselasyon
planları ile teknik ve idari düzenlemeleri içeren bu Kanun kapsamındaki planların
değişiklik ve revizyonlarında ilk müellifin görüşü veya izni aranmaz.
j)
(Ek: 12/7/2013-6495/73 md.) İlgili idareler, Bakanlıkça belirlenen esaslara
göre mimari estetik komisyonu kurar. Komisyon, yapıların ve onaylı mimari projelerinin
özgün fikir ifade edip etmediğine karar vermeye yetkilidir. Özgün fikir ifade etmeyenlerde
yapılacak değişikliklerde ilk müellifin görüşü aranmaz. Özgün fikir ifade eden mimarlık
eser ve projelerinde; (…)[9] eserin bütünlüğünü bozmadığına, estetik görünümünü
değiştirmediğine, teknik, yönetsel amaçlar ve kullanım amacı nedeniyle zorunlu olduğuna
karar verilen değişiklikler müellifinin izni alınmaksızın yapılabilir. Bu durumda
ilk müellif tarafından talep edilebilecek telif ücreti; ilgili meslek odasınca belirlenen
mimari proje asgari hizmet bedelinin, tamamlanan yapılarda yüzde yirmisini, inşaatı
süren yapılarda yüzde on beşini geçemez.
İmar planlarında Bakanlığın yetkisi: