Madde 290 – Serbest meslek erbabının amortismana tabi tuttukları
tesisat, mefruşat, demirbaş eşyalarını değerlemede de bu bölümün hükümleri
uygulanır.
Finansal kiralama işlemlerinde
değerleme:
Mükerrer Madde 290-
(Ek: 9/4/2003-4842/25 md.)
1. Finansal kiralama
işlemlerinde, finansal kiralamaya konu olan iktisadî kıymet ile sözleşmeden
doğan hak, borç ve alacakların değerlemesi aşağıdaki esaslara göre yapılır.
Kiracı tarafından
finansal kiralama işlemine konu iktisadî kıymeti kullanma hakkı ve sözleşmeden
doğan borç, kiralama konusu iktisadî kıymetin rayiç bedeli veya sözleşmeye göre
yapılacak kira ödemelerinin bugünkü değerinden düşük olanı ile değerlenir.
Kiralayan tarafından
sözleşmeden doğan alacak, kiralama süresi boyunca yapılacak kira ödemelerinin
toplam tutarı, kiralama konusu iktisadî kıymet ise, bu iktisadî kıymetin net
bilanço aktif değerinden kira ödemelerinin bugünkü değerinin düşülmesi sonucu
bulunan tutar ile değerlenir. İktisadi kıymetin net bilanço aktif değerinden
kira ödemelerinin bugünkü değerinin düşülmesi sonucu bulunan tutarın sıfır veya
negatif olması halinde, iktisadî kıymet iz bedeliyle değerlenir ve aradaki fark
iktisadî kıymetin elden çıkarılmasından elde edilen kazançlar gibi işleme tâbi
tutulur.
Kiralayan tarafından
aktifleştirilen alacak tutarı ile kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki
fark, gelecek dönemlere ait faiz geliri olarak pasifleştirilmek suretiyle
değerlenir.
Kiralayanın finansal
kiralamaya konu iktisadî kıymetin üretimini veya alım satımını yapması halinde,
iktisadî kıymetin net bilanço aktif değeri olarak rayiç bedeli dikkate alınır.
Rayiç bedel ile maliyet bedeli arasındaki fark, normal bir satış işleminden
elde edilen kâr veya zarar olarak işleme tâbi tutulur.
2. Kiracı tarafından
aktifleştirilen finansal kiralamaya konu iktisadî kıymeti kullanma hakkı, bu
Kanunun mükerrer 298 inci maddesi ve üçüncü kitabının üçüncü kısmının birinci
bölümünde kiralama konusu iktisadî kıymet için belirlenmiş esaslar çerçevesinde
yeniden değerlemeye ve amortismana tâbi tutulur.
Kiralayan tarafından,
finansal kiralamaya konu iktisadî kıymetin bu maddenin (1) numaralı fıkrasının
üçüncü paragrafına göre belirlenen değeri üzerinden amortisman ayrılmaya devam
olunur.
Bu madde kapsamında
değerlenen borç ve alacak tutarları reeskonta tâbi tutulmaz.
Kiracı tarafından
finansal kiralama sözleşmesine göre yapılan kira ödemeleri, borç anapara
ödemesi ve faiz gideri olarak ayrıştırılır. Ayrıştırma işlemi, her bir dönem
sonunda kalan borç tutarına sabit bir dönemsel faiz oranı uygulanmasını
sağlayacak şekilde yapılır.
Kiralayan tarafından
gelecek dönemlere ait faiz gelirleri, kiralanan iktisadî kıymetin finansal
kiralama sözleşmesinin yapıldığı tarihteki rayiç bedelinden, her bir dönem
sonunda anapara geri ödemelerinin düşülmesi sonucu kalan tutar üzerinden sabit
bir dönemsel faiz oranı yaratacak şekilde hesaplanması suretiyle tahakkuk
ettirilir.
3. Bu maddenin
uygulamasında aşağıda yer alan tanımlar dikkate alınır.
Finansal Kiralama: Kira
süresi sonunda mülkiyet hakkının kiracıya devredilip devredilmediğine
bakılmaksızın, bir iktisadî kıymetin mülkiyetine sahip olmaktan kaynaklanan tüm
riskler ile yararların kiracıya bırakılması sonucunu doğuran kiralamalardır.
Kiralama işleminde;
iktisadî kıymetin mülkiyetinin kira süresi sonunda kiracıya devredilmesi, kiracıya
kira süresi sonunda iktisadî kıymeti rayiç bedelinden düşük bir bedelle satın
alma hakkı tanınması, kiralama süresinin iktisadî kıymetin ekonomik ömrünün %
80'inden daha büyük bir bölümünü kapsaması veya sözleşmeye göre yapılacak kira
ödemelerinin bugünkü değerlerinin toplamının iktisadî kıymetin rayiç bedelinin
% 90'ından daha büyük bir değeri oluşturması hallerinden herhangi birinin
varlığı durumunda kiralama işlemi finansal kiralama kabul edilir.
Doğal kaynakların
araştırılması veya kullanılmasına yönelik kiralama sözleşmeleri ile sinema
filmleri, video kayıtları, patentler, kopyalama hakları gibi kıymetlerle ilgili
lisans sözleşmeleri bu madde kapsamında değerlendirilmez.
Arazi, arsa ve binalarla
ilgili kiralama sözleşmeleri, sadece, sözleşmede kira süresi sonunda mülkiyet
hakkının kiracıya devri öngörülmüşse veya kiracıya kira süresi sonunda kiralama
konusu gayrimenkulu düşük bir bedelle satın alma hakkı tanınmışsa bu madde
kapsamında değerlendirilir.
Kira Ödemeleri:
Sözleşmeye göre, kira süresi boyunca yapılması gereken kira ödemeleridir. Kira
süresi sonunda, kiralama konusu iktisadî kıymetin kalan değerine ilişkin bir
taahhüt olması halinde bu değer de kira ödemesi kabul edilir.
Kira süresi sonunda
kiracıya düşük bir bedelle iktisadî kıymeti satın alma hakkı tanındığı ve
sözleşme tarihinde bu hakkın kullanılma olasılığının yüksek olduğu durumda kira
ödemeleri kira süresi boyunca yapılan kira ödemeleri ile satın alma hakkının
kullanılması durumunda ödenmesi gereken bedelin toplamıdır.
Kira Ödemelerinin Bugünkü
Değeri: Kira ödemelerinin, sözleşme tarihinde, kiralamada kullanılan faiz
oranının dikkate alınması suretiyle hesaplanan bugünkü değerlerinin toplamıdır.
Kiralamada kullanılan
faiz oranı tespit edilemiyorsa, kiracının kiralamaya konu iktisadî kıymeti
satın almak için aynı vade ile alması gereken borç için katlanacağı faiz oranı
kullanılır.
Kiralamada Kullanılan
Faiz Oranı: Kira ödemeleri ile garanti edilmemiş kalan değer toplamının bugünkü
değerini, kiralamaya konu iktisadî kıymetin rayiç bedeline eşitleyen iskonto
oranıdır.
4. Maliye Bakanlığı, bu
maddenin uygulamasına yönelik usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Servetleri Değerleme
Esaslar: