Merkez Mirastan Iskat (Mirasçılıktan Çıkarma) Avukatları

Bu rehber, Merkez (Aksaray) bölgesinde mirastan iskat (mirasçılıktan çıkarma) konularını; cezai ve koruyucu iskat ayrımı, saklı pay ile ilişkisi, iskatın şekli ve sebep gösterme zorunluluğu, ispat yükü, iskatın sonuçları, altsoyun halefiyeti, iskatın iptali davası, hak düşürücü süreler ve görevli mahkeme açısından ayrıntılı biçimde ele alır. Amaç, hem bir yakınını haklı sebeple mirasçılıktan çıkarmak isteyen mirasbırakanın hem de haksız çıkarıldığını düşünen mirasçının haklarını doğru değerlendirmesine ve dosyasına uygun avukatı bilinçli biçimde seçmesine yardımcı olmaktır. Aşağıdaki içerik genel bilgilendirme niteliğindedir; somut olayın koşulları sonucu doğrudan etkiler.

Mirastan iskat, günlük dildeki adıyla mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakanın kanunda sayılan sebeplere dayanarak bir saklı paylı mirasçısını, ölüme bağlı bir tasarrufla mirasçılık sıfatından ve saklı payından yoksun bırakmasıdır. Türk Medeni Kanunu, mirasbırakana malvarlığı üzerinde geniş bir tasarruf serbestisi tanır; ancak altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş gibi yakın mirasçılara saklı pay güvencesi vererek bu serbestiyi sınırlar. Mirastan iskat, işte bu güvenceyi istisnaen ortadan kaldırabilen tek kurumdur. Yani iskat, saklı payın dokunulmazlığına getirilen kanuni bir istisnadır.

İskatın en belirgin özelliği, yalnızca saklı paylı mirasçılar bakımından anlam taşımasıdır. Saklı payı bulunmayan bir mirasçıyı, mirasbırakan zaten dilediği gibi mirastan uzak tutabileceği için onun ayrıca iskat edilmesine gerek yoktur; mirasbırakan malvarlığını başkalarına bırakarak bu sonucu kolayca sağlar. Buna karşılık saklı paylı bir mirasçıyı payından tümüyle mahrum bırakmanın tek yolu, geçerli bir iskattır. Bu nedenle iskat, çoğunlukla altsoy (çocuklar, torunlar), sağ kalan eş veya ana-baba yönünden gündeme gelir.

İskat, mutlaka şekle bağlı bir ölüme bağlı tasarrufla, yani vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılır ve tasarrufta iskat sebebinin de açıkça gösterilmesi gerekir. Sözlü beyan, mesaj, sıradan bir not veya tanık ifadesiyle mirasçılıktan çıkarma hukuken sonuç doğurmaz. Ayrıca iskat, mirasbırakanın kişisel ve gerçek iradesine dayanmalı; baskı, aldatma veya ağır yanılma altında oluşmuş bir irade, iskatı sakatlar.

Aşağıda mirastan iskat kurumunun en sık karşılaşılan kavramları özetlenmiştir; her biri ilerleyen bölümlerde ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Bu kavramların bütün olarak anlaşılması, doğru bir tasarruf düzenlemek veya haksız bir iskata karşı etkili biçimde dava açmak bakımından önemlidir.

İskat konuları çoğu zaman diğer miras uyuşmazlıklarıyla iç içe geçer: sebep gösterilmeden yapılan bir çıkarma tenkis davasını, görünüşte satışla yapılan devirler muris muvazaasını, terekenin bölüşülmesi ise ortaklığın giderilmesi davalarını gündeme getirebilir. Bu bağlantılar nedeniyle dosyanın bütüncül bir bakışla değerlendirilmesi, hem hak kaybını önler hem de mükerrer dava riskini azaltır.

İskatın hukuki niteliği, onu benzer kurumlardan ayırmayı gerektirir. İskat, mirasbırakanın istemli ve sebebe dayalı bir tasarrufudur; kanun gereği kendiliğinden doğan mirastan yoksunluktan (mahrumiyetten), mirasçının kendi rızasıyla haktan vazgeçtiği mirastan feragatten ve yalnızca değer düzeltmesi sağlayan tenkisten farklıdır. Bu ayrımların baştan doğru yapılması, hem düzenlenecek tasarrufun türünü hem de açılacak davanın kapsamını belirler. Örneğin amaç mirasçıyı tümüyle dışlamaksa iskat, yalnızca payı azaltmaksa tasarruf edilebilir oran içinde kazandırma, karşılıklı anlaşmayla haktan vazgeçmeyse miras sözleşmesiyle feragat uygun araç olur.

Türk Medeni Kanunu mirastan iskatı iki temel türe ayırır: cezai (olağan) iskat ve koruyucu (borç ödemeden aciz) iskat. Bu ayrım, iskatın amacı, dayandığı sebep ve sonuçları bakımından belirleyicidir; bir iskatın hangi türe girdiğini doğru tespit etmek, hem tasarrufun geçerliliğini hem de saklı payın akıbetini etkiler.

Cezai iskat, mirasçının kusurlu bir davranışına dayanır ve amacı, bu mirasçıyı saklı payı da dahil mirasçılık sıfatından tümüyle uzaklaştırmaktır. Kanun bu iskat için iki sebep sayar: mirasçının, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi; ve mirasçının, mirasbırakana veya ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi. Geçerli bir cezai iskatta, iskat edilen kişi hem yasal payından hem saklı payından yoksun kalır.

Koruyucu iskat ise cezalandırma değil, koruma amacı taşır. Mirasbırakan, altsoyundan biri hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunuyorsa, o altsoyun saklı payının yarısını, onun doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemek koşuluyla mirasçılıktan çıkarabilir. Buradaki amaç, borçlu mirasçıya geçecek saklı payın alacaklılarca haczedilmesini önlemek ve payı gelecek nesle güvenceyle aktarmaktır. Görüldüğü gibi iki iskat türü, hem sebep hem sonuç bakımından tümüyle farklıdır.

Cezai iskatın geçerli olabilmesi için, mirasbırakanın dayandığı sebebin kanunda öngörülen iki temel sebepten birine uyması gerekir. Kanunda sayılmayan, kişisel kırgınlık, anlaşmazlık veya beğenmeme gibi gerekçeler tek başına iskatı geçerli kılmaz. Bu nedenle sebebin doğru nitelendirilmesi büyük önem taşır.

Birinci sebep, mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemiş olmasıdır. Buradaki suçun mutlaka mahkeme kararıyla sabit olması aranmasa da, fiilin ağırlığı ve mirasbırakanla ilişkiyi kökten sarsan niteliği önem taşır. İkinci sebep, mirasçının mirasbırakana veya ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemiş olmasıdır; bu, örneğin bakım, gözetim, yardım gibi ödevlerin ağır ve sürekli biçimde ihmalinde gündeme gelebilir.

Aşağıda bu sebeplerin uygulamada ne tür durumlarda tartışıldığına ilişkin genel örnekler yer almaktadır. Örneklerin her biri somut olayın koşullarına göre değerlendirilir; benzer görünen olaylarda dahi ispat durumu sonucu değiştirebilir.

• Ağır suç örneği: Mirasbırakana veya yakınına yönelik ağır bir kasıtlı fiil ile ilişkinin kökten zedelenmesi.
• Yükümlülük ihlali örneği: Mirasbırakanın bakıma muhtaç hâlde bilinçli ve sürekli biçimde yalnız bırakılması.
• Sınır: Basit dargınlık, tercih farklılığı veya geçici anlaşmazlık iskat sebebi sayılmaz.
• Değerlendirme: Fiilin ağırlığı ve süreklilik, somut delillerle birlikte incelenir.

Mirastan iskat, ancak ölüme bağlı bir tasarrufla, yani vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılabilir. Bu, iskatın en katı biçim şartlarından biridir; çünkü kanun, saklı pay gibi güçlü bir güvenceyi kaldıran bu ağır sonucun, ancak resmî ve kalıcı bir irade beyanıyla doğmasını ister. Sözlü irade açıklaması, telefon mesajı, günlük not, tanık beyanı veya sıradan bir belge iskat için yeterli değildir.

Vasiyetname; resmî vasiyetname (noter huzurunda düzenlenen), el yazılı vasiyetname (tümüyle mirasbırakanın el yazısıyla yazılıp tarih ve imza taşıyan) veya sözlü vasiyetname (yalnızca olağanüstü hâllere özgü) biçimlerinde yapılabilir. Miras sözleşmesi ise mirasbırakan ile karşı taraf arasında noter önünde düzenlenen iki taraflı bir işlemdir. İskat iradesi bu tasarruflardan birinde yer almalı ve tasarruf, kendi türüne ait şekil şartlarını eksiksiz taşımalıdır. Şekle aykırılık, tasarrufun ve dolayısıyla iskatın iptaline yol açabilir.

Şekil şartının yanında, iskatın geçerliliği için sebebin tasarrufta açıkça gösterilmesi de aranır. Mirasbırakan yalnızca "mirasçılıktan çıkarıyorum" demekle yetinmemeli; hangi kanuni sebebe dayandığını ve bu sebebi oluşturan somut olayları belirtmelidir. Sebebin net biçimde yazılması, ileride açılacak iptal davasında sebebin ispatını da mümkün kılar. Sebep hiç gösterilmemişse, iskat tam etkisini doğuramaz ve mirasçı saklı payını korur.

Mirastan iskatla ilgili çekişmeli davalarda, özellikle iskatın iptali davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir; çekişmesiz miras işleri ise Sulh Hukuk Mahkemesinde görülür. Doğru mahkemenin seçilmesi, görevsizlik veya yetkisizlik kaynaklı gecikmeyi önler:

Mirastan iskatın ayakta kalabilmesi, iskat sebebinin gerçekten var olduğunun ispatına bağlıdır. Bu noktada ispat yükünün kimde olduğu belirleyicidir: kural olarak, iskat sebebinin varlığını ispat etmek, iskattan yararlanan kişiye, yani iskat sayesinde mirasçı olan veya payı artan tarafa düşer. İskat edilen mirasçı, çıkarmanın haksızlığını ileri sürerek iptal davası açtığında, sebebin gerçekliğini ortaya koyması gereken taraf davalıdır.

Mirasbırakan tasarrufta iskat sebebini göstermişse, o sebebin doğruluğu bu belge üzerinden ispatlanmaya çalışılır. Sebep hiç gösterilmemişse ispat sorunu doğmadan iskat zaten tam etkisini yitirir ve yalnızca tenkise imkân verir. Bu nedenle sebebin tasarrufta açıkça yazılması, hem şekil hem ispat bakımından çift yönlü önem taşır. İspatta kullanılabilecek deliller olayın niteliğine göre değişir.

• İskat sebebini oluşturan olaylara ilişkin ceza soruşturması veya mahkeme kayıtları
• Aile hukuku yükümlülüklerinin ihlaline dair belge, yazışma ve kurum kayıtları
• Olaylara tanık olmuş kişilerin beyanları ve varsa sağlık, bakım kayıtları
• Mirasbırakanın iradesini gösteren vasiyetname veya miras sözleşmesi metni
• İradenin baskı, aldatma veya yanılmadan âri olduğunu destekleyen bilgiler

Deliller değerlendirilirken hem sebebin ağırlığı hem de süreklilik gözetilir. Tek ve geçici bir olay, çoğu zaman ağır bir suç veya yükümlülük ihlali düzeyine ulaşmayabilir. Bu nedenle iskat düzenlerken sebebi destekleyen delillerin baştan hazırlanması, ileride açılabilecek iptal davasında iskatın korunması bakımından belirleyicidir.

İspat sürecinde dikkat edilmesi gereken bir başka nokta, delillerin zamanında ve usulüne uygun toplanmasıdır. İskat sebebini oluşturan olaylar çoğu zaman mirasbırakanın sağlığında yaşandığından, bu olaylara ilişkin belge ve tanık delillerinin yıllar sonra dava aşamasında ortaya konması güçleşebilir. Bu nedenle iskat tasarrufunu düzenleyen mirasbırakanın, sebebi yalnızca tasarrufta yazmakla yetinmeyip destekleyici belgeleri de bir arada saklaması; iptal davasıyla karşılaşan tarafın ise bu belge ve tanıklara erişimini erkenden planlaması önerilir. İspat yükü iskattan yararlanan tarafta olduğundan, delil eksikliği doğrudan iskatın tam etkisini yitirmesine ve mirasçının saklı payını korumasına yol açabilir.

Haksız biçimde mirasçılıktan çıkarıldığını düşünen mirasçının başvurabileceği temel yol, iskatın iptali (mirasçılıktan çıkarmanın iptali) davasıdır. Bu dava, iskatı içeren tasarrufun geçersizliğini veya iskat kısmının hükümsüzlüğünü sağlamaya yöneliktir ve iskattan yararlanan mirasçılara karşı açılır.

İptal davası çeşitli gerekçelere dayanabilir: iskat sebebinin tasarrufta hiç gösterilmemiş olması, gösterilen sebebin gerçekte var olmaması, sebebin kanuni bir sebebe uymaması, tasarrufun mirasbırakanın açık bir yanılması sonucu yapılmış olması ya da tasarrufun şekil şartlarına aykırı biçimde düzenlenmiş olması. Bu gerekçeler duruma göre tek başına veya birlikte ileri sürülebilir. Sebep noksanlığı hâlinde iskat tam etkisini doğurmadığından, mirasçı çoğu zaman saklı payını tenkis yoluyla da isteyebilir.

Uygulamada iskatın iptali talebi, çoğu kez vasiyetnamenin iptali ve tenkis talepleriyle birlikte, gerektiğinde terditli (kademeli) biçimde ileri sürülür. Böylece mahkeme önce iskatın tümüyle iptali istemini değerlendirir; bunu kabul etmezse, en azından saklı payın korunmasına yönelik talebi inceler. Bu yaklaşım, hem hak kaybını önler hem de birden çok ayrı dava açma zorunluluğunu ortadan kaldırarak usul ekonomisi sağlar.

Mirastan iskata ilişkin uyuşmazlık, dosyanın hazırlanmasından kararın kesinleşmesine kadar tipik olarak aşağıdaki aşamaları izler:

Mirastan iskatın sonuçları, iskatın türüne ve geçerliliğine göre değişir. Bu nedenle sonucu değerlendirmeden önce, iskatın cezai mi koruyucu mu olduğu ve sebebin ispatlanıp ispatlanamadığı ayrımı yapılmalıdır.

Geçerli cezai iskatta, iskat edilen mirasçı hem yasal miras payından hem saklı payından yoksun kalır. Mirasbırakan aksini düzenlememişse, iskat edilenin payı, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi kabul edilerek hesaplanır. Böylece iskat edilen kişinin altsoyu (çocukları, torunları) onun yerini alır ve kendi saklı paylarıyla mirasçı olmaya devam eder. Yani iskat, kural olarak kusurlu mirasçıyla sınırlı kalır ve masum altsoyu mahrum bırakmaz.

Sebep gösterilmemiş veya ispat edilememiş iskatta ise sonuç farklıdır: bu durumda iskat tam etkisini doğurmaz. Tasarruf, iskat edilenin saklı payı dışında kalan tasarrufları geçerli sayacak biçimde uygulanır ve mirasçı saklı payını isteyebilir. Yani mirasbırakanın iradesi, saklı payı ortadan kaldıramaz; yalnızca serbestçe tasarruf edebileceği kısım için hüküm doğurur.

Koruyucu iskatta ise saklı payın yarısı, iskat edilenin doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülenir; bu iskat, borçlu mirasçıya geçecek payın alacaklılarca haczedilmesini önlemeye ve payı gelecek nesle güvenceyle aktarmaya hizmet eder. Görüldüğü gibi saklı payın akıbeti, doğrudan iskatın türü ve geçerliliğiyle bağlantılıdır.

Mirastan iskata bağlı taleplerde, özellikle iskatın iptali ve buna bağlı tenkis istemlerinde sürelerin doğru hesaplanması, davanın en kritik unsurlarından biridir. İskatı içeren tasarruf çoğunlukla vasiyetname veya miras sözleşmesi olduğundan, ölüme bağlı tasarrufların iptaline ilişkin süre rejimi burada da belirleyici olur; bu süreler kural olarak hak düşürücü niteliktedir.

Bir yıllık süre, iskat edilen mirasçının çıkarmayı ve iptal sebebini öğrendiği andan işlemeye başlar; bu, çoğu zaman vasiyetnamenin açılıp tebliğ edildiği tarihtir. Üst süreler ise öğrenmeden bağımsız mutlak sınırlardır ve davalının iyiniyetli veya kötüniyetli olmasına göre değişebilir. Hak düşürücü nitelik hata affetmediğinden, haksız çıkarıldığını düşünen mirasçının vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme yaptırması güçlü biçimde önerilir. Öte yandan tenkis, def'i yoluyla süresiz ileri sürülebildiğinden, kendisine karşı talep yöneltilen kişi bu savunmayı her aşamada kullanabilir.

Mirastan iskat uygulamasında, temel kurallar dışında sık karşılaşılan bazı özel durumlar davanın seyrini değiştirebilir. Bu durumların baştan öngörülmesi, hem tasarrufu düzenlerken hem de iptal davasında strateji belirlerken önem taşır.

İlk özel durum, iskat sebebinin sonradan ortadan kalkması veya mirasbırakanın affıdır. Mirasbırakan iskat iradesinden dönebilir; iskatı içeren tasarrufu geçerli bir yeni tasarrufla kaldırırsa veya iskat edileni yeniden mirasçı kılarsa, önceki iskat hükümsüz kalır. İkinci durum, iskatla birlikte yapılan karşılıksız kazandırmaların saklı payı da aşması hâlinde tenkis ile iskatın iç içe geçmesidir; böyle dosyalarda talepler dikkatle ayrıştırılmalıdır.

Üçüncü bir durum, iradeyi sakatlayan hâllerdir: iskat tasarrufu baskı, tehdit, aldatma veya ağır yanılma altında yapılmışsa, tasarruf bu yönden iptal edilebilir. Dördüncüsü, iskat edilen mirasçının altsoyunun konumudur; iskat kural olarak altsoyu etkilemediğinden, iptal davasında altsoyun payı ve konumu ayrıca değerlendirilmelidir. Bu özel durumların her biri, somut olayın koşullarına göre farklı sonuçlar doğurabilir ve dosyanın bütünsel biçimde ele alınmasını gerektirir.

Mirastan iskat tasarrufunun sağlam düzenlenmesi veya iskatın iptali davasının etkili yürütülmesi için aşağıdaki belge ve delillerin hazırlanması önerilir:

• İskatı içeren vasiyetname veya miras sözleşmesi ile açılma tutanağı
• Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ve güncel nüfus kayıt örneği
• Mirasbırakanın ölüm belgesi ve son yerleşim yerini gösteren kayıtlar
• İskat sebebini destekleyen belgeler: ceza soruşturma/dava dosyası, kurum kayıtları, yazışmalar
• Aile hukuku yükümlülüklerinin ihlaline dair bakım, sağlık ve tanık delilleri
• Koruyucu iskatta borç ödemeden aciz belgesi ve altsoyun çocuklarına ilişkin nüfus kayıtları
• Tenkis talebi de varsa terekedeki mallara ve değerlerine ilişkin tapu, banka kayıtları

Ulaşılamayan kayıtlar için avukat aracılığıyla müzekkere ile nüfus müdürlüğü, tapu, banka ve adli mercilerden kayıt celbi talep edilebilir; iskatın türüne göre gerekli belgeler farklılaşır.

Mirastan iskat, miras hukukunun en teknik ve hata affetmeyen konularından biridir; iskatın türünün belirlenmesi, sebebin kanuni bir sebebe uyup uymadığının nitelendirilmesi, şekil ve sebep gösterme şartlarının denetimi, ispat delillerinin hazırlanması ve iptal davasında hak düşürücü sürelerin gözetilmesi uzmanlık gerektirir. Değerlendirmede öne çıkan ölçütler ve ilk görüşmede yöneltebileceğiniz sorular aşağıda sıralanmıştır:

• Miras ve iskat deneyimi: Mirasçılıktan çıkarma, saklı pay ve iptal davası dosyalarında birikim.
• Sebep ve şekil analizi: İskat sebebinin doğru nitelendirilmesi ve tasarrufun şekil denetimi.
• Delil ve ispat yönetimi: Sebebi destekleyen delillerin toplanması ve ispat yükünün doğru kurgulanması.
• Süre titizliği: İptal ve tenkis taleplerinde hak düşürücü sürelerin doğru hesaplanması.
• Yerel yargı bilgisi: Aksaray Adliyesi ve bölge mahkemelerinin uygulamalarına aşinalık.
• Şeffaf bilgilendirme: Süreç, olası sonuçlar ve ücret konusunda vekâlet öncesi açık iletişim.

İlk görüşmede sorabileceğiniz sorular

• Durumumda iskat için kanuni bir sebep var mı; iskatı cezai mi yoksa koruyucu mu olarak düzenlemek uygun?
• Haksız iskat edildiğimi düşünüyorum; iptal davasında sebebin gerçek olmadığını nasıl ispatlarız?
• İskat sebebi tasarrufta gösterilmemiş; saklı payımı tenkis yoluyla isteyebilir miyim?
• İptal davası için hak düşürücü süre işliyor mu; hangi belgeleri hazırlamalıyım?
• Sürecin yaklaşık aşamaları, süresi, olası sonuçları ve ücretlendirme nasıl işler?

• Türk Medeni Kanunu (4721)
  Mirasçılıktan çıkarma (iskat) sebepleri, cezai ve koruyucu iskat, iskatın şekli ve sebep gösterme, sonuçları, ispat yükü ve altsoyun halefiyeti; saklı pay ve tenkisle ilişki
• Hukuk Muhakemeleri Kanunu (6100)
  Yargılama usulü, görev ve yetki, dava dilekçesi, deliller, tanık ve tahkikat; iskatın iptali davasının usulü
• İcra ve İflas Kanunu (2004)
  Borç ödemeden aciz belgesi (koruyucu iskatın dayanağı) ve mirasçının payına ilişkin cebri icra bağlamı
• Harçlar Kanunu (492)
  İskatın iptali ve bağlantılı davalarda yargılama harçlarına ilişkin hükümler

Mirastan iskat, uygulamada nadiren tek başına gündeme gelir; çoğu zaman diğer miras davalarıyla iç içe geçer. Bu ilişkinin doğru kurulması, hem hak kaybını önler hem de birden çok ayrı dava açılmasının yaratacağı zaman ve masraf yükünü azaltır. İskatı değerlendirirken, dosyanın bütününü ilgilendiren şu davalarla bağlantı özellikle önem taşır.

İlk bağlantı tenkis davasıyladır. Sebep gösterilmeden veya sebebi ispat edilemeyen bir iskatta çıkarma tam etki doğurmadığından, mirasçı saklı payını tenkis yoluyla isteyebilir. Bu nedenle iskatın iptali talebi çoğu kez tenkis talebiyle birlikte, terditli biçimde ileri sürülür. İkinci bağlantı vasiyetnamenin iptali davasıyla kurulur: iskat bir vasiyetnameyle yapıldığından, vasiyetnamenin şekil veya ehliyet yönünden sakatlığı, iskatı da doğrudan etkiler.

Üçüncü bağlantı muris muvazaası (mirastan mal kaçırma) davasıyladır. Mirasbırakan bir yandan bir mirasçısını iskat ederken, diğer yandan malvarlığını görünüşte satışlarla başka kişilere devretmiş olabilir; bu durumda muvazaaya dayalı tapu iptali-tescil davası da gündeme gelir. Dördüncü bağlantı ise ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davasıdır: iskat sonrası mirasçılar arasındaki payların netleşmesiyle, terekedeki ortak malların paylaşımı ayrı bir dava konusu olabilir.

Bu bağlantılar nedeniyle dosya, tek bir dava türüne sıkıştırılmadan bütüncül biçimde değerlendirilmelidir. Hangi taleplerin birlikte, hangilerinin terditli ileri sürüleceği, somut olayın delil durumuna ve mirasbırakanın yaptığı işlemlerin niteliğine göre belirlenir. Yanlış kurgulanan bir dava, hem esas talebin hem de yedek taleplerin kaybına yol açabileceğinden, davanın başında kapsamlı bir strateji oluşturulması önemlidir.

Mirastan iskat, hem düzenlenirken hem de iptali dava edilirken kolayca hataya düşülebilen bir alandır. Bu hataların çoğu, kurumun teknik yapısının ve katı şekil şartlarının yeterince gözetilmemesinden kaynaklanır. Aşağıda uygulamada en sık karşılaşılan hatalar özetlenmiştir.

En yaygın hata, iskatın uygun bir tasarrufla yapılmamasıdır. Sözlü beyanla, sıradan bir mektupla veya usulsüz bir belgeyle mirasçılıktan çıkarma sonuç doğurmaz; iskat mutlaka geçerli bir vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılmalıdır. İkinci sık hata, sebebin hiç gösterilmemesi veya belirsiz gösterilmesidir. Yalnızca çıkarma iradesini yazıp sebebi belirtmemek, iskatın tam etki doğurmasını engeller ve mirasçı saklı payını korur.

Üçüncü hata, kanuni bir sebebe dayanmayan gerekçelerle iskat yapılmasıdır. Kişisel kırgınlık, tercih farklılığı veya geçici anlaşmazlık iskat sebebi sayılmaz; kanunda sayılan ağır suç veya aile hukuku yükümlülüklerinin önemli ihlali gibi sebeplere dayanılmalıdır. Dördüncü hata, iptal davası açan mirasçı yönünden hak düşürücü sürelerin kaçırılmasıdır; bu süreler geçtiğinde dava açma hakkı tümüyle sona erer.

• Sözlü veya usulsüz belgeyle iskat yapmaya çalışmak.
• Sebebi hiç göstermemek veya soyut, ispatı imkânsız biçimde göstermek.
• Kanunda sayılmayan bir gerekçeye dayanmak.
• İptal davasında hak düşürücü süreleri kaçırmak.
• Tenkis ve muvazaa taleplerini terditli kurmayı ihmal etmek.

Bu hataların ortak sonucu, çoğu zaman amaçlanan tam mahrumiyetin gerçekleşmemesi veya haklı bir mirasçının saklı payını dava yoluyla geri alamamasıdır. Hem iskat tasarrufunu düzenlerken hem de iptal davası açarken, bu hata noktalarının baştan gözetilmesi, sürecin sağlıklı yürümesi bakımından belirleyicidir.

Bir yakınının mirasçılıktan uzaklaştırılmasını isteyen mirasbırakan için tek yol her zaman iskat değildir. İskat, katı şekil ve sebep şartları taşıdığından, somut duruma göre başka hukuki araçlar da gündeme gelebilir. Bu alternatiflerin bilinmesi, mirasbırakanın iradesine en uygun ve en sağlam yolun seçilmesini sağlar.

İlk seçenek, tasarruf edilebilir oran içinde kalarak malvarlığını dilediği kişilere bırakmaktır. Mirasbırakan, saklı payı bulunmayan mirasçılar bakımından zaten serbesttir; saklı payı olanlarda ise saklı payı aşmayan ölçüde vasiyet veya bağış yapabilir. Bu yol, saklı payı ortadan kaldırmaz ama mirasbırakanın iradesini büyük ölçüde hayata geçirir. İkinci seçenek, saklı paylı mirasçıyla miras sözleşmesi yaparak, onun miras hakkından bir karşılık alarak veya almadan feragat etmesini sağlamaktır (mirastan feragat).

Üçüncü olarak, borçlu bir altsoy söz konusuysa koruyucu iskat, cezai iskata göre daha uygun bir araç olabilir; çünkü amacı cezalandırmak değil, payı gelecek nesle güvenceyle aktarmaktır. Hangi yolun uygun olduğu, mirasbırakanın amacına, mirasçının konumuna ve terekenin yapısına göre değişir. Bu nedenle iskata yönelmeden önce, alternatiflerin de bir avukatla birlikte değerlendirilmesi, hem daha sağlam hem de daha az uyuşmazlık doğuran bir sonuç sağlayabilir.

Alternatiflerin karşılaştırılmasında belirleyici olan, mirasbırakanın gerçek amacının doğru tespit edilmesidir. Amaç, kusurlu bir mirasçıyı hukuken cezalandırmak ve saklı payını da kaldırmaksa iskat kaçınılmaz olabilir; ancak amaç yalnızca malvarlığının belirli kişilere geçmesini sağlamaksa, tasarruf edilebilir oran içinde yapılacak kazandırmalar çoğu zaman daha az çekişme yaratır. Mirasçının kendisi de miras hakkından vazgeçmeye razıysa, karşılıklı iradeye dayanan feragat sözleşmesi, tek taraflı ve sebebe bağlı iskata göre daha istikrarlı bir çözüm sunar. Her seçeneğin kendine özgü şekil şartları ve sonuçları bulunduğundan, karar öncesi kapsamlı bir hukuki değerlendirme, ileride açılabilecek iptal ve tenkis davalarının önüne geçmek bakımından değerlidir.