AYM'den Cezaevlerinde Dokümanların Alıkonulmasına İlişkin Pilot Karar: İfade Özgürlüğü İhlal Edildi

Anayasa Mahkemesi (AYM) Genel Kurulu, 19 Şubat 2026 tarihinde karara bağladığı Bişar Bilen ve diğerleri (B. No: 2019/789) başvurusunda, ceza infaz kurumlarında bulunan mahpuslara ait çeşitli dokümanların idarece alıkonulması nedeniyle Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verdi. Yüksek Mahkeme, söz konusu ihlalin yapısal bir sorundan kaynaklandığını belirterek dosyada pilot karar usulünü uyguladı.

Başvuru konusu olayda, ceza infaz kurumlarında hükümlü veya tutuklu olarak bulunan başvurucuların mülkiyetinde olan ya da kendilerine posta ve kargo yoluyla gönderilen kitap, gazete, dergi ve yazılı dokümanlar idare tarafından incelendi. Kurum idareleri; söz konusu materyallerin terör örgütü propagandası içerdiği, müstehcen olduğu, kurum güvenliğini tehlikeye düşürdüğü veya sakıncalı bulunduğu gerekçeleriyle emanete alınmasına ve başvuruculara verilmemesine karar verdi. Mahpusların infaz hâkimliklerine yaptıkları şikâyetler ile ağır ceza mahkemelerine sundukları itirazlar reddedilince süreç bireysel başvuru yoluyla AYM önüne taşındı.

Elkoyma ve Muhafaza Altına Alma Yetkisinin Kanuni Dayanağı Bulunmuyor

Anayasa Mahkemesi, ceza infaz kurumlarının mahpuslara ait dokümanlara el koyması veya bunları alıkoyması uygulamasını mevzuat yönünden inceledi. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 62. maddesinin süreli ve süresiz yayınlardan yararlanma hakkını düzenlediğine işaret eden Mahkeme, bu hükmün ve ilgili alt mevzuatın mahpusların şahsi dokümanlarına el konulması yetkisini kapsamadığını tespit etti.

İncelemede öne çıkan tespitler şu şekilde sıralandı:

• 5275 sayılı Kanun'un 62. maddesi ile buna dayanan ikincil mevzuat, dışarıdan gönderilen süreli veya süresiz yayınlardan yararlanmaya ilişkin olup idareye mahpuslara ait dokümanları muhafaza altına alma ya da alıkoyma yetkisi vermemektedir.
• 5275 sayılı Kanun'un 35. maddesinde ve ilgili hükümlerinde, cezaevlerindeki oda ve eklentilerde mahpuslara ait doküman bulundurulamayacağına veya ele geçirilen dokümanlar hakkında nasıl bir yöntem izleneceğine dair herhangi bir kural yer almamaktadır.
• Mevcut mevzuatta ceza infaz kurumlarınca bu tür dokümanlara el konulabilmesine imkân tanıyan başka bir yasal düzenleme bulunmadığından yapılan müdahaleler kanunilik şartını taşımamaktadır.

Gerek 5275 sayılı Kanun'un 62. maddesinin gerekse de aynı Kanun'un 35. maddesinin ve bu maddelere dayanılarak oluşturulan ikincil mevzuatın mahpuslara ait dokümanlara herhangi bir şekilde el konulmasını öngörmediği, mahpuslara ait dokümanlara ceza infaz kurumlarınca el konulmasına yönelik başkaca bir hukuki normun da ilgili mevzuatta mevcut olmadığı anlaşılmıştır.

AYM, ceza infaz kurumlarında mahpuslara ait dokümanların alıkonulması, emanete alınması veya verilmemesi işlemlerinin kanuni dayanaktan yoksun olması sebebiyle Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiği sonucuna vardı.