MADDE 80- (Değişik: 17/4/2008-5754/47 md.)
4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların
prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.
a) Prime esas kazançların hesabında;
1) Hak edilen ücretlerin,
2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay
içinde yapılan ödemelerin ve işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık
sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,
3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki
(1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara
o ay içinde yapılan ödemelerin,
brüt toplamı esas alınır.
b) Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev
yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem
tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile
Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler
tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine
ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi
ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz.
c) (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa
yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler
prime esas kazanca tabi tutulur. Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine
dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz.
d) Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi
tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve ücret
dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi
tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek
üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir.
Toplu iş sözleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri veya yargı
mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen ücret dışındaki ödemelerin
hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte ödenmesi durumunda,
82 nci madde hükmü de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en
son ayın kazancına dahil edilir. Bu durumlarda sigorta primlerinin, yukarıda belirtilen
mercilerin kararlarının kesinleşme tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi halinde,
gecikme cezası ve gecikme zammı alınmaz ve 102 nci madde hükümleri uygulanmaz.
e) Saatlik, günlük, haftalık veya aylık olarak belirli bir ücrete
dayanmış olmayıp da komisyon ücreti ve kâra katılma gibi belirsiz zaman ve tutar
üzerinden ücret alan sigortalıların prim ve ödeneklerinin hesabında esas tutulacak
günlük kazançları, 82 nci madde hükmüne göre belirlenen alt sınırdır.
f) Bir işverene tabi olarak çalışan sigortalının belirli ücretinin
dışında ayrıca (e) bendi kapsamında ücret alması halinde, prime esas günlük kazancı
bunların toplamından oluşur.
g) Primlerin hesabına esas tutulacak günlük kazanç, sigortalının,
bir ay için prime esas tutulan kazancının otuzda biridir. Ancak günlük kazancın
hesabına esas tutulan ay içindeki bazı günlerde çalışmamış ve çalışmadığı günler
için ücret almamış sigortalının günlük kazancı, o ay için prime esas tutulan kazancının
ücret aldığı gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanır.
h) Sigortalıların günlük kazançlarının hesabında esas tutulan
gün sayıları, aynı zamanda, bunların prim ödeme gün sayılarını gösterir. Ancak,
işveren ve sigortalı arasında kısmî süreli hizmet akdinin yazılı olarak yapılmış
olması kaydıyla, ay içerisinde günün bazı saatlerinde çalışan ve çalıştığı saat
karşılığında ücret alan sigortalının ay içindeki prim ödeme gün sayısı, ay içindeki
toplam çalışma saati süresinin 4857 sayılı İş Kanununa göre belirlenen haftalık
çalışma süresine göre hesaplanan günlük çalışma saatine bölünmesi suretiyle bulunur.
Bu şekildeki hesaplamada gün kesirleri bir gün kabul edilir.
ı) İşveren ve sigortalı arasında çağrı üzerine çalışmaya dayalı
yazılı iş sözleşmesinde taraflar arasında çalışma süresi gün, hafta ve ay olarak
belirlenmemiş ise, sigortalının ay içindeki prim ödeme gün sayısı haftalık çalışma
süresi en az yirmi saat kararlaştırılmış sayılarak (h) bendi hükmüne göre hesaplanır.
i) 88 inci maddenin dördüncü fıkrasına göre ay içerisinde 30 günden
az prim ödeme gün sayılarına ait eksik günlerin genel sağlık sigortası primleri,
eksik çalışma süreleri dikkate alınmak suretiyle hesaplanır.
j) (Ek: 31/7/2008-5797/1 md.) Milli Eğitim Bakanlığına bağlı her derece
ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ek ders ücreti karşılığında ilgili
mevzuatı çerçevesinde uzman ve usta öğretici olarak çalıştırılanların prim ödeme
gün sayısı 30 günü aşmamak kaydıyla, bir takvim ayı içerisinde hak kazandıkları
brüt ek ders ücreti toplam tutarının, prime esas günlük kazanç alt sınırına bölünmesi
sonucu bulunur. Bu şekilde yapılacak hesaplamalarda tam sayıdan sonraki küsuratlar
dikkate alınmaz.
k) (Ek: 13/2/2011-6111/37 md.) (…)[129] yükseköğrenimleri sırasında staja tabi
tutulan öğrenciler, kamu kurum ve kuruluşları tarafından desteklenen projelerde
görevli bursiyerler ve 2547 sayılı Kanunun 46 ncı maddesine tabi olarak kısmi zamanlı
çalıştırılan öğrencilerden aylık prime esas kazanç tutarı 82 nci maddeye göre belirlenen
günlük prime esas kazanç alt sınırının otuz katından fazla olmayanlar ile kursiyerlerin
prime esas günlük kazançlarının hesaplanmasında prime esas günlük kazanç alt sınırı
dikkate alınır. (Değişik ikinci cümle: 2/12/2016-6764/57 md.) Aday çırak,
çırak, işletmelerde mesleki eğitim, mesleki ve teknik ortaöğretim sırasında staj,
tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimi gören öğrencilerin prime esas kazançları ilgili
kanunlarında öngörüldüğü şekilde belirlenir.[130]
4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalıların
prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.
a) Aylık prime esas kazanç, 82 nci maddeye göre belirlenen prime
esas günlük kazanç alt sınırı ile üst sınırı arasında kalmak şartı ile kendileri
tarafından beyan edilecek günlük kazancın otuz katıdır. Bu sigortalılar tarafından
Kurumca belirlenen sürelerde aylık prime esas kazanç beyan edilir. Beyanda bulunmayan
sigortalıların aylık prime esas kazancı, prime esas günlük kazanç alt sınırının
otuz katı olarak belirlenir.
b) (Mülga: 4/4/2015-6645/46 md.)
c) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b)
bendi kapsamında sigortalı sayılmayı gerektirecek birden fazla durumun söz konusu
olması halinde, bu fıkranın (a) ve (b) bentlerinde belirtilen esaslara göre tek
beyanda bulunulur.
d) (Ek: 17/4/2017-KHK-690/45 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7077/41 md.) 4
üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki muhtar sigortalılarının
aylık prime esas kazançları, günlük prime esas kazanç alt sınırının otuz katıdır.
Bu Kanuna göre ilk defa 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c)
bendi kapsamında sigortalı olanların prime esas kazançlarının hesabında;
a) Aylıklarını personel kanunlarına göre alan sigortalılar için;
1) İlgili kanunları uyarınca aylık gösterge
ve ek göstergeler üzerinden ödenen aylık tutarları,
2) Memuriyet taban aylık ve kıdem aylık tutarları,
3) Makam, temsil ve görev tazminatları, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun
152 nci maddesi uyarınca (bölge, kurum, birim, çalışma mahalli, görevin niteliği
ve benzeri kriterlere dayalı olarak asıl tazminatlara ilave, ek veya ayrıca ödenen
tazminatlar hariç) ödenen tazminatlar (375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname eki (III)
sayılı Cetvelin 1 inci ve 2 nci sıralarında sayılanlar ile düzenleyici ve denetleyici
kurumların emsali personeli için, 152 nci maddenin “II- Tazminatlar” kısmının “A-
Özel Hizmet Tazminatı” bölümünün (ğ) bendi ile “F- Denetim Tazminatı” bölümünün
(b) bendinde yer alan tazminatlar esas alınır), 27/7/1967
tarihli ve 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun ek 17 nci maddesinin
(A) bendinde yer alan cetvelde belirtilen oranlar üzerinden ödenen hizmet tazminatı
(28/2/1982 tarihli ve 2629 sayılı Kanun ile 17/11/1983 tarihli ve 2955 sayılı Kanuna
göre tazminat veya üniversite ödeneği alanların sadece rütbelerinin karşılığı hizmet
tazminatları), 11/10/1983 tarihli ve 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununun
12 nci maddesi uyarınca ödenen üniversite ödeneği, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar
Kanununun 106 ncı maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ödenen ek ödeme,[131]
b) Kadro karşılığı sözleşmeli olarak görev
yapan sigortalılar ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 10 uncu maddesi
kapsamındaki sigortalılar için işgal ettikleri kadrolar
esas alınmak suretiyle (a) bendinde öngörülen unsurlar üzerinden hesaplanan tutarı,[132]
c) Açıktan vekil olarak atanan sigortalılar için, (a) bendinde
öngörülen unsurlardan ilgili mevzuatı uyarınca ödenen tutarı,
ç) Başka bir kadro ya da görevin ödeme unsurları esas alınmak
ve kıyaslanmak suretiyle aylık veya ücret ödenen sigortalılar için; emsal alınan
kadro veya görevin prime esas kazanç tutarını geçmemek üzere, bu kazancın aylık
veya ücret ödenmesinde öngörülen oranında hesaplanacak tutarı,
d) Büyükşehir belediye başkanları için bakanlık
genel müdürünün, diğer belediye başkanları için ise öğrenim durumları itibarıyla
657 sayılı Kanuna göre yükselebilecekleri dereceyi aşmamak kaydıyla, 657 sayılı
Kanuna ekli (I) sayılı ek gösterge cetvelinin “VIII. Mülki İdare Amirliği Hizmetleri
Sınıfı” bölümünün (c) bendinde belirtilenlerin prime esas kazançları,[133]
e) 78 sayılı Yükseköğretim Kurumları Öğretim Elemanlarının Kadroları
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname eki cetvellerde yer alan yükseköğretim kurumlarına
bağlı konservatuvarlarda 2914 sayılı Yüksek Öğretim Personel Kanununun 15 inci maddesi
uyarınca sözleşme ile istihdam edilen öğretim elemanlarından sanatçı öğretim elemanı
olarak istihdam edilenler için, anılan Kanunda öğretim görevlisi kadro unvanında
istihdam edilenlerin tahsil ve derecelerine göre belirlenen prime esas kazanç tutarı;
kamu idarelerinde sanatçı, sanatkar ve sanatçı öğretmen olarak sözleşme ile istihdam
edilenler için, tahsil ve dereceleri itibarıyla 657 sayılı Kanuna tabi olarak teknik
hizmetler sınıfında yer alan mühendislerin (a) bendindeki prime esas kazanç tutarı;
yüksek öğretim kurumları ile diğer kamu idarelerinde sanat uygulatıcısı ve sahne
uygulatıcısı olarak sözleşme ile istihdam edilenlerden en az önlisans mezunu olanlar
için tahsil ve dereceleri itibarıyla 657 sayılı Kanuna tabi olarak teknik hizmetler
sınıfında yer alan teknikerlerin, diğerleri için ise teknisyenlerin prime esas kazanç
tutarları,
f) İlgili kanunlarında veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde
emeklilik ya da ek gösterge açısından belirli bir kadro, unvan veya görevle bağlantı
kurulanlar için, bağlantı kurulan kadro, unvan veya görevin prime esas kazanç tutarı,[134]
g) Bu fıkranın (a) ilâ (f) bentleri kapsamı dışında kalan sigortalılar
için atandıkları görev itibarıyla 657 sayılı Kanuna göre girebilecekleri sınıflardaki
benzer görevlerin aynı kadro, unvan, tahsil ve derecesi için belirlenen prime esas
kazanç tutarları,
esas alınır. Vekalet veya ikinci görev karşılığında ilgili mevzuatı
uyarınca yapılacak ödemeler prime esas kazancın hesabında dikkate alınmaz.
Yalnızca genel sağlık sigortasına tâbi olanlar
bakımından prime esas aylık kazancın tespitinde; 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının
(d) bendinde sayılan kişiler için 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük
kazanç alt sınırının iki katının otuz günlük tutarı, 60 ıncı maddenin
birinci fıkrasının (c) bendi ile onikinci, onüçüncü ve ondördüncü fıkralarında belirtilen
kişiler için asgari ücret, 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde
belirtilen kişiler için ise prime esas asgari kazanç tutarı esas alınır. (Değişik ikinci cümle: 23/2/2017-6824/14
md.) 60 ıncı maddenin
birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılanlar için
82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz günlük
tutarı, prime esas kazanç tutarı olarak esas alınır. (Ek cümle: 13/2/2011-6111/37 md., Değişik üçüncü cümle: 23/2/2017-6824/14
md.) Ancak, tescil tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde gelir testi talebinde
bulunanlardan gelir testi sonucuna göre aile içindeki gelirleri brüt asgari ücretin
üçte birinin altında tespit edilenlerin bu sürelerde yaptıkları ödemeler herhangi
bir faiz uygulanmaksızın iade veya mahsup edilir. (Mülga
dördüncü cümle: 23/2/2017-6824/14 md.) (…)[135]
Bu maddenin uygulamasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından
çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Prim oranları ve Devlet
katkısı