İş Mahkemesi Girdi-Çıktı

SGK'da Girdi-Çıktı Yapılması: Kıdem Bölme Oyunu ve İşçinin Hakları

Fabrika işçisi SGK dökümündeki girdi-çıktıları incelerken

e-Devlet'te SGK hizmet dökümünüzü açtınız ve bir gariplik dikkatinizi çekti: 31 Aralık çıkış, 2 Ocak giriş. Ya da 5 yıldır çalıştığınız fabrikada 3 kez "işten ayrılmış" göründüğünüzü fark ettiniz. Hiçbir zaman işten çıkarılmadınız, hiçbir zaman kendi isteğinizle ayrılmadınız; ama kayıtlarda sanki 3 farklı dönemde çalışmışsınız gibi görünüyor. Adına girdi-çıktı deniyor ve Türkiye'deki iş mahkemelerinde en sık tartışılan konulardan biri haline geldi.

Hukuki gerçek şu: fiilen çalışmaya ara verilmeyen, yani siz her sabah aynı fabrikaya, aynı işyerine gitmeye devam ederken kağıt üstünde gerçekleştirilen çıkış-giriş işlemleri Yargıtay tarafından muvazaalı kabul edilmektedir. Muvazaa tespit edildiğinde kıdem bölünmez, tüm dönemler birleştirilir ve son ücretiniz üzerinden hesaplanır. Bu makalede oyunun nasıl kurulduğunu, nasıl ispat edileceğini ve ne zaman harekete geçmeniz gerektiğini somut verilerle anlatıyoruz.

12 Yıllık Fabrika İşçisinin Dökümünde 4 Kez Girdi-Çıktı Keşfi

İşçi iş mahkemesinde dava açarken
İşçi iş mahkemesinde dava açarken

Mehmet (isimler temsilidir), aynı tekstil fabrikasında 2011 yılından bu yana çalışıyordu. Makine operatörü olarak işe başlamış, yıllar içinde vardiya şefliğine kadar yükselmişti. 2023 yılı sonunda fabrika kapandı ve Mehmet işsiz kaldı. İşvereni kendisine toplamda 3 yıllık kıdeme göre hesaplanmış bir tazminat rakamı sundu. Mehmet'in kafası karıştı: "12 yıldır buradayım, nasıl 3 yıl oluyor?"

e-Devlet'i açıp SGK hizmet dökümüne baktığında tabloyu gördü: 2011'den 2023'e kadar tam 4 kez çıkış, 4 kez giriş yapılmıştı. Her çıkış ve giriş arasındaki süre 2 ile 7 gün arasında değişiyordu. Üstelik çıkışların yapıldığı aylarda banka hesabına maaş yatmaya devam etmişti. Servis her sabah aynı saatte kapısının önüne gelmiş, yemekhanede her öğün çekilen fotoğraflarda yüzü görünmüştü.

Mehmet bir iş hukuku avukatına danıştı. Avukat, banka ekstrelerini, servis firma kayıtlarını ve vardiya listelerini dosyaya ekleyerek arabuluculuk sürecine girdi. İşveren "her dönemde kıdem ödenmiştir" dedi. Ancak ödeme yapıldığına dair hiçbir belge yoktu; kayıtlarda kıdem ödemesi görünmüyordu. Dava açıldı ve mahkeme, ilk giriş tarihi olan 2011'den itibaren tüm süreyi birleştirerek kıdem tazminatını hesapladı. Mehmet, işverenin sunduğu rakamın yaklaşık 4 katı tazminat aldı.

Bu davayı önemli kılan, Mehmet'in durumunun istisnai olmamasıdır. İş mahkemelerinde kıdem hesabına ilişkin uyuşmazlıklar her yıl büyük bir ağırlık oluşturmaktadır. e-Devlet'in yaygınlaşmasıyla birlikte daha fazla işçi kendi dökümüne bakıp bu tutarsızlıkları fark etmeye başlamıştır. Fark etmek, hakları korumak için ilk ve en kritik adımdır.

Oyunun Anatomisi: Neden Yapıyorlar?

İşveren ve İK müdürü SGK bildirim belgelerini incelerken
İşveren ve İK müdürü SGK bildirim belgelerini incelerken

Girdi-çıktı oyununun arkasında tek bir motif yoktur; birkaç farklı hesap bir arada yürümektedir. Bunları tek tek anlamak, hem işçinin durumunu kavraması hem de avukatın iddia çerçevesini kurması açısından önemlidir.

Kıdemi bölmek ve sıfırlamak, en yaygın amaçtır. İş Kanunu'nun 14. maddesine göre kıdem tazminatı her tam çalışma yılı için bir aylık brüt ücret üzerinden hesaplanır. İşveren, 12 yıllık bir işçiyi "son giriş tarihi 2020'dir" diye göstererek tazminatı 3 yıla indirgeyebileceğini umar. Bu hesap, yıllar içinde artan maaş düzeyi düşünüldüğünde çok büyük bir fark yaratır.

Yıllık izni sıfırlamak da önemli bir güdüdür. Yıllık izin süresi kıdeme bağlıdır; 5 yıldan az çalışan işçi 14 gün, 5 yıldan fazla çalışan 20 gün, 15 yıldan fazla çalışan 26 gün izin hakkına sahiptir. İşveren, kağıt üstü çıkışla "kıdeminiz sıfırlandı" diyerek izin hesabını da düşürmeye çalışır.

İhale ve alt işveren geçişlerini maskelemek özellikle kamu taşeron işçilerinde sıkça görülür. Aynı işyerinde çalışmaya devam eden işçi, her ihale döneminde farklı bir şirket bünyesinde kayıt gösterilir. Kağıt üzerinde birbirinden bağımsız birçok çalışma dönemi oluşturulmuş gibi görünür; oysa işçi hiçbir zaman o kapıdan çıkmamıştır. Aynı işyerinde çalışmaya devam ediyorsa kıdem zinciri de sürmeye devam eder.

Tazminatsız fesih zemini hazırlamak da hesapların bir parçasıdır. Çıkış-giriş sürecinde işçiye imzalatılan belgeler (istifa dilekçeleri, ibralar) ilerleyen dönemde "zaten hak talep etmedi" savunmasına dayanak olarak sunulur.

Primden kaçınmak boyutu ise SGK'yı da doğrudan etkiler. Kağıt üstü çıkışlarda o günler için prim bildirilmez; bu hem emeklilik gününü hem de işçinin olası emekli maaşını olumsuz etkiler. Uzun vadede milyonlarca çalışanı kapsayan sistematik bir prim kaybıdır.

Önemli: Girdi-çıktı her zaman kötü niyetle yapılmaz. Gerçekten mevsimlik işlerde, kampanya dönemlerinde ya da işletmenin küçülüp yeniden büyüdüğü dönemlerde yaşanan gerçek çıkış-girişler vardır. Muvazaalı olan ile meşru olanı ayırt eden temel kriter şudur: işçi fiilen çalışmaya devam etmiş midir? Bu sorunun cevabı "evet" ise işlemler ne kadar sık yapılmış olursa olsun muvazaadır.

Hukuki Gerçek: Kıdem Bölünmez, Muvazaa Birleştirir

Avukat iş hukuku belgelerini incelerken ofiste
Avukat iş hukuku belgelerini incelerken ofiste

1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesinin temel ilkesi şudur: aynı işverenin işyeri veya işyerlerinde geçirilen süreler kıdem hesabında birleştirilir. Yargıtay, bu ilkeyi girdi-çıktı davalarına uzun yıllardır tutarlı biçimde uygulamaktadır. İşçinin fiilen çalışmaya ara vermediği, yani her gün aynı işyerine gitmeye, aynı işi yapmaya, aynı maaşı almaya devam ettiği durumlarda kıdem birleştirilir ve tüm dönem üzerinden son ücretle hesaplanır.

Burada çok sık sorulan bir soruyu netleştirmek gerekir: "İşveren önceki dönem için kıdem ödedi, bu bölüm tasfiye edildi sayılmaz mı?" Cevap, koşullara bağlıdır. Eğer önceki dönemde gerçek bir iş sözleşmesi feshi gerçekleşmişse ve kıdem tazminatı gerçekten ödenip banka dekontuyla belgelenmişse, o dönem tasfiye edilmiş sayılabilir. Ancak çıkış kağıt üstündeyse, çıkışın ardından işçi çalışmaya devam etmişse ve ödeme yoksa ya da yalnızca bordroya yazılmış ama hesaba geçmemişse, tasfiyeden söz edilemez. Kağıt üstü ödeme, gerçek ödeme değildir.

Ana mesaj: "Kıdeminiz son girişinizden itibaren hesaplanır" savunması muvazaa tespitinde çöker. Hâkim soracaktır: "Fiilen çalışmaya devam etti mi?" Banka ekstreniz, servis kayıtlarınız ve tanıklarınız "evet" diyorsa kıdeminiz ilk giriş tarihinizden itibaren hesaplanır.

Yargıtay'ın bu konudaki tutumu; iki işveren arasındaki organik bağ, devir veya asıl işveren-alt işveren ilişkisi bulunan durumlarda da geçerlidir. İşçinin aynı işyerinde çalışmaya devam etmesi, yalnızca kağıtta işveren adının değişmesi sonucu değiştirmez. Özellikle kamu taşeron işçilerinde bu husus çok önem kazanmaktadır: her ihale döneminde yeni bir şirket adı gelse de işyeri aynıysa ve işçi aynı kapıdan giriş çıkış yapıyorsa kıdem zinciri kopmaz.

Mahkemeler bu meseleyi incelediğinde iki temel soruyu yanıtlar: birincisi, çıkış gerçek miydi; ikincisi, önceki dönem kıdemi usulüne uygun biçimde ödendi mi. Bu iki sorunun yanıtı birlikte "evet" ise tasfiye kabul edilebilir. Yanıtların herhangi birisi "hayır" ise dönemler birleştirilir. Mehmet'in davasında olduğu gibi her iki sorunun da cevabı "hayır"dı ve mahkeme tüm süreyi tek bir kıdem dönemi olarak hesapladı.

Kıdem tazminatı alacaklarında kıdem tazminatı şartları ve hesaplama yöntemi hakkında daha kapsamlı bilgiye ulaşabilirsiniz. Bu makaledeki temel ilkeler, girdi-çıktı nedeniyle uzayan kıdem süreleri için de geçerlidir.

İspat Seti: Maaş Devamlılığından Giriş Kartına

İşçi ve eşi banka ekstrelerini ve belgelerini düzenlerken
İşçi ve eşi banka ekstrelerini ve belgelerini düzenlerken

Muvazaalı girdi-çıktıyı mahkemede ispatlamak, doğru dosyayla mümkündür. İşçinin yapması gereken ilk iş, daha davayı düşünmeden var olan belgeleri korumaktır. İşten ayrıldıktan sonra pek çok kayda ulaşmak güçleşebilir; bu nedenle çalışırken bile belge toplamaya başlamak akıllıca bir stratejidir.

Temel Belge Seti

e-Devlet SGK hizmet dökümü, davanın iskeletidir. Giriş ve çıkış tarihlerinin birbirine olan yakınlığı (31 Aralık çıkış, 2 Ocak giriş gibi) kendi başına güçlü bir başlangıç kanıtıdır. Bu dökümü her yıl en az bir kez alıp saklamak iyi bir alışkanlıktır.

Banka maaş ekstresi, oyunu deşifre eden en önemli belgedir. Kağıt üstünde "işsiz" göründüğünüz ayda maaşınız yatmaya devam etmişse, bu fiilen çalıştığınızın en güçlü kanıtlarından birisidir. Banka ekstrenizi geriye dönük olarak alabilirsiniz; son 5 yılı kesinlikle isteyin.

Servis kayıtları ve yemek kartı logları, özellikle büyük fabrikalarda tutulur. İşçi taşıma firması kayıtları, yemekhanenin elektronik sistemine yapılan girişler, her sabah ilgili adrese varıldığının somut kanıtıdır. Bu kayıtlar işveren elindedir; mahkeme kanalıyla keşif veya delil tespiti yoluyla istenebilir.

Giriş kartı logları ve güvenlik kamera kayıtları, fiziksel erişim kayıtlarıdır. Pek çok işyerinde elektronik kart okuyucuları her giriş-çıkışı tarih ve saatle kaydeder. Bu loglar, "çıkış yaptım, geri döndüm" günleri için de tutulduğundan çok değerli delillerdir.

Destekleyici Belgeler

WhatsApp ve e-posta trafiği: Üstlerinizden iş talimatı aldığınız, vardiya programını öğrendiğiniz, iş süreçleriyle ilgili yazışmaların olduğu günler "kağıt üstü işsizlik" günleriyle örtüşüyorsa bu mesajlar önemli kanıt olur. Bu tür yazışmaları ekran görüntüsü alarak saklayın.

Puantaj ve vardiya listeleri: Türkiye'deki iş mahkemelerinde son yıllarda en sık delil olarak sunulan belgeler arasına girmiştir. Çalışılan günleri gösteren bu listeler işverende tutulur; işçi avukat aracılığıyla dava sürecinde talep edebilir.

Tanıklar: Aynı işyerinde çalışmış, sizi o dönemde işyerinde gören meslektaşlarınız tanık gösterilebilir. Özellikle kıdem kısa olan işçilerin çevre tanıkları, uzun hizmet sürelerinin kanıtlanmasında belirleyici rol oynayabilir.

Pratik öneri: İşten ayrılmadan önce, elinizden geldiğince belge kopyalayın. İşe giriş belgeniz, bordro kopyaları, iş sözleşmeniz, imzaladığınız her türlü evrak. Ayrılmak üzereyken ya da ayrıldıktan sonra bu belgelere ulaşmak çok daha güç olabilir.

İmzalatılan Kağıtlar: İstifa ve İbra Tuzaklarının Çürütülmesi

İşçi işverenden gelen belgeleri imzalamadan önce tereddütle değerlendiriyor
İşçi işverenden gelen belgeleri imzalamadan önce tereddütle değerlendiriyor

Girdi-çıktı oyununun en tehlikeli parçası, genellikle çıkış işlemi sırasında imzalatılan belgelerdir. İşveren, işçiyi "bu işlemler rutindir, her yıl yapılır, imzalamazsan sigortanı yapamam" gibi söylemlerle istifa dilekçesi veya ibraname imzalamaya yönlendirir. İşçi de kaygılanmadan imzalar; zira ertesi hafta aynı işe döneceğini bilmektedir.

Bu belgeler daha sonra mahkemede "işçi kendi isteğiyle ayrıldı ve tüm haklarından feragat etti" savunmasının temeli olarak sunulur. Ancak bu savunmanın çürütülmesi oldukça mümkündür. Türk iş hukukunda ibraname geçerliliği için belirli koşullar aranmaktadır. İbranamenin geçerlilik koşulları, Türk Borçlar Kanunu'nun 420. maddesi çerçevesinde ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.

Bu koşulların başında, işçinin iş sözleşmesinin sona ermesinden en az bir ay sonra ibranameyi imzalaması gerekmesi gelir. Sözleşme bitmeden ya da bitmesinden birkaç gün sonra imzalanan ibralar geçersizdir. Girdi-çıktı sürecinde aynı gün ya da birkaç gün içinde imzalatılan belgeler bu nedenle zaten hukuken çürük durmaktadır.

Bunun yanı sıra, ibranamenin yazılı olması, alacakların açıkça belirtilmesi ve ödeme banka yoluyla yapılmış olması da aranmaktadır. "Tüm haklarımı aldım" gibi muğlak ifadelerle dolu, banka transferiyle desteklenmeyen, sözleşme sona ermeden imzalanan belgeler iş mahkemelerinde geçerliliğini yitirir.

İstifa dilekçesi meselesinde ise temel soru şudur: irade serbestisiyle mi imzalandı? İşçi baskı altında, "imzalamazsan sigortan olmaz" tehdidiyle ya da içeriğini anlamadan imzaladıysa, bu iradesinin serbest olmadığının kanıtlanması mümkündür. Banka ekstresi o dönemde maaşın kesintisiz yatmaya devam ettiğini gösteriyorsa ve işçi aynı işyerinde çalışmaya devam ettiyse, istifa dilekçesinin gerçeği yansıtmadığı mahkemede ortaya konulabilir.

Önemli uyarı: Girdi-çıktı sürecinde elinize herhangi bir belge uzatılırsa imzalamadan önce mutlaka bir avukata danışın. İmzaladıktan sonra da her şey bitmez; ancak süreci zorlaştırır. İmzalayıp imzalamadığınızdan bağımsız olarak fiilen çalışmaya devam ettiğinizi gösteren delilleriniz mevcutsa haklarınızı talep etme imkânınız devam eder.

İşsizlik Maaşı Oyunu: Suça Ortak Olma Tehlikesi

İşçi SGK şubesinde sıra bekleyerek gişeye yaklaşıyor
İşçi SGK şubesinde sıra bekleyerek gişeye yaklaşıyor

Bazı işverenler, girdi-çıktı sırasında işçiye şu teklifi yapar: "Kağıt üstü işten çıkardık, hemen işsizlik maaşı başvurusu yap, işsizlik parasını al, çalışmaya da devam et." Bu teklif, ilk bakışta işçi açısından cazip görünebilir. Ancak bu yola girilmesi hem hukuki hem de idari açıdan son derece tehlikelidir ve işçiyi suça ortak konumuna sokar.

İşsizlik ödeneği, kişinin gerçekten işsiz olduğu dönemde, yani çalışmadığı süre boyunca hak kazandığı bir destektir. Çalışmaya devam ederken işsizlik ödeneği alan kişi, yersiz yararlanma kapsamında değerlendirilir. İşsizlik ödeneğini düzenleyen mevzuat, yersiz yapılan ödemelerin gecikme zammıyla birlikte geri istenmesini öngörmektedir. Üstelik kasıtlı yanlış beyanda bulunulduğunun tespiti halinde idari para cezası da uygulanabilir.

İşsizlik maaşı başvurusu ve şartları konusundaki ayrıntılı bilgiye ulaşabilirsiniz; ancak temel mesaj şudur: işsizlik ödeneği yalnızca gerçekten işsiz olunan dönemde alınabilir. Çalışmaya devam ederken ödeneği almak, ne kadar cazip sunulursa sunulsun, işçinin kendi aleyhine olan bir adımdır.

Bu tuzağa düşen işçiler sonradan ikili bir sorunla karşılaşır: hem işsizlik ödeneğini iade etmek zorunda kalabilirler hem de kendi haklarını talep etmeye çalışırken karşı taraf bu durumu kullanarak "zaten usulsüzlük yaptın" atmosferi yaratmaya çalışabilir. En doğru tutum, bu tür teklifleri reddetmek ve gerçekten işsiz kalındığında gerçek şartlarla başvuru yapmaktır.

Bu konuda bir de SGK bildirimiyle ilgili oyun vardır: kağıt üstü çıkışlarda işverenin kullandığı çıkış kodu, işçinin işsizlik ödeneğine hak kazanıp kazanmayacağını doğrudan etkiler. İşveren "istifa" koduyla çıkış yaparsa işçi ilerleyen dönemde gerçekten işsiz kaldığında işsizlik ödeneğine başvurmakta güçlük çekebilir. Bu nedenle çıkış kodunu e-Devlet üzerinden kontrol etmek ve hatalı kodun düzeltilmesini talep etmek önemlidir.

Muvazaa mı, Meşru Mevsimlik mi? Fark ve İşverene Maliyet

Meşru mevsimlik çalışma ile muvazaalı girdi-çıktı arasındaki fark
Meşru mevsimlik çalışma ile muvazaalı girdi-çıktı arasındaki fark

Her girdi-çıktı kötü niyetli değildir. Türk iş hukukunda mevsimlik işler, kampanya dönemleri ve gerçek küçülme-büyüme süreçleri nedeniyle çalışanların dönemsel olarak işten çıkarılıp yeniden alınması meşru bir uygulama olabilir. Bu durumda kıdem hesabı farklı işler. Muvazaalı olan ile meşru olanın ayrımını net biçimde koymak gerekir:

Kriter Muvazaalı Girdi-Çıktı Meşru Mevsimlik / Gerçek Çıkış
Fiili çalışma Çıkış-giriş döneminde devam ediyor Gerçekten işe ara veriliyor
Maaş devamlılığı Çıkışlı ayda maaş yatmaya devam ediyor Ödeme gerçekten duruyor
Kıdem ödemesi Yapılmıyor ya da yalnızca kâğıt üstünde Gerçekten ödeniyor, banka kaydı var
Ara süre 2-7 gün (sembolik) En az birkaç ay (sezon kadar)
İşçinin bilgisi İşçi genellikle farkında değil Mevsimlik sözleşmeyle bilgi sahibi
Hukuki sonuç Kıdem birleştirilir, tüm dönem hesaplanır Yalnızca çalışılan süreler birleştirilir

Gerçek mevsimlik işlerde kıdem hesabı, çalışılan dönemlerin toplamı üzerinden yapılır. Askı uygulamasıyla mevsimlik işçinin sözleşmesi askıya alınmışsa, askı döneminde kıdem işlemez ancak sözleşme sonlanmamış olduğundan kıdem zinciri kopmaz. Çıkış-giriş yapılmışsa ve her dönem kıdemi ayrıca ödenmişse, yalnızca çalışılan süreler toplanır.

Muvazaalı girdi-çıktının işverene maliyeti ise hesapladığından çok daha ağır olabilir:

  • Faizle birlikte hesaplanan kıdem tazminatı (tüm dönemler için)
  • Kötüniyet tazminatı (iş güvencesinin olmadığı durumlarda ihbar tazminatının 3 katına kadar)
  • SGK'ya eksik prim bildirimiyle ilgili idari para cezaları ve gecikme zamları
  • Sahte SGK bildirimi, yanlış bildirim ve sosyal güvenlik mevzuatı kapsamında suç boyutu
  • Dava sürecinde avukatlık ücreti ve yargılama giderlerinin yükü
İşveren için önemli not: Muvazaalı girdi-çıktının kısa vadeli tazminat tasarrufu sağlıyormuş gibi görünmesi aldatıcıdır. Uzun vadede iş mahkemesinde kaybedilen davalarda faiziyle birlikte ödenen tazminatlar artı SGK cezaları, baştan doğru hesaplanan kıdemden çok daha yüksek bir bedele dönüşür.

Yol Haritası: Yıllık Kontrol, İtiraz ve Dava Zamanlaması

İşçi evde bilgisayardan e-Devlet SGK döküm kontrolü yapıyor
İşçi evde bilgisayardan e-Devlet SGK döküm kontrolü yapıyor

Girdi-çıktı sorunuyla nasıl başa çıkacağınız, içinde bulunduğunuz aşamaya göre farklılık gösterir. Hâlâ çalışıyorsanız farklı bir yol, ayrılmak üzereyseniz ya da ayrıldıysanız farklı bir yol izlemeniz gerekir.

Çalışırken yapmanız gerekenler: e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümünüzü yılda en az bir kez kontrol edin. Eğer kağıt üstü çıkış yapıldığını fark ederseniz, işi riske atmadan işverene yazılı bir bildirim yapmayı değerlendirin. "SGK dökümümde [tarih] itibarıyla çıkış göründüğünü fark ettim; fiilen çalışmaya devam ettiğimden bu kaydın düzeltilmesini talep ederim" şeklinde bir e-posta göndermek, hem hatanın düzeltilmesine zemin hazırlar hem de ileride "işçi bilmiyordu" savunmasını çürütecek kötüniyet delili oluşturur. Banka ekstrelerinizi, mesaj yazışmalarınızı ve vardiya belgelerinizi saklamayı ihmal etmeyin.

İşten ayrılmadan önce: Tüm belge kopyalarını alın. İş sözleşmeniz, son bordronuz, işe giriş bildirgesi, imzaladığınız her türlü evrakın kopyası. Ayrılma sürecinde size uzatılan ibraname ya da istifa dilekçesini imzalamadan önce bir iş hukuku avukatına danışmanız güçlü bir öneridir.

İşten ayrıldıktan sonra: Arabuluculuk zorunlu aşamadır; dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır. Dava açılırken kıdem hesabına ilk giriş tarihinin esas alınmasını ve tüm dönemlerin birleştirilmesini talep etmek gerekir. Aynı zamanda hizmet tespiti davası açılarak SGK'da eksik görünen dönemlerin kayıt altına alınması da talep edilebilir; bu iki dava birbirini tamamlar.

Zamanaşımı: Kıdem tazminatı alacakları için zamanaşımı süresi 5 yıldır ve iş ilişkisinin sona erdiği tarihten itibaren işler. Bu nedenle beklemeden, özellikle birden fazla dönem söz konusuysa tüm dönemleri kapsayan hesapla harekete geçmek önemlidir.

SGK'ya şikâyet: Çalışırken ya da ayrıldıktan sonra SGK'ya yazılı şikâyet başvurusu yapılabilir. ALO 170 hattı aranabilir. SGK iş müfettişleri yerinde inceleme yaparak fiili çalışmayı tespit edebilir. Bu kanal hem kendi haklarınızı güçlendirmek hem de sistematik muvazaanın kamu kurumlarınca tespiti açısından önem taşır.

EYT başvurularında dikkat: Erken emeklilik hesaplamalarında girdi-çıktılı dönemler kafa karışıklığı yaratabilir. SGK'nın "son giriş tarihi" üzerinden yaptığı bildirimler, gerçek hizmet sürenizi yansıtmıyor olabilir. EYT veya emeklilik başvurusunda "ilk giriş tarihi esas alınsın" talepli hizmet tespiti davası açmak mümkündür.

Türkiye genelindeki iş hukuku avukatlarına ulaşarak durumunuzu değerlendirebilir, kendi ilinizdeki avukatlarla görüşebilirsiniz. Hukuki sürecin her aşamasına ilişkin merak ettiğiniz soruları da platform üzerinden avukatlara yöneltebilirsiniz.

Sık Yapılan 7 Hata

Kadın işçi avukatıyla hukuki danışmanlık görüşmesi yapıyor
Kadın işçi avukatıyla hukuki danışmanlık görüşmesi yapıyor

Girdi-çıktı mağduru işçilerin en sık düştüğü hatalar şunlardır. Bu hataların her biri, haklı bir talepten yoksun kalmaya ya da davayı kaybetmeye yol açabilir:

  1. SGK dökümünü hiç kontrol etmemek. Pek çok işçi, yıllarca çalıştıktan sonra ayrılırken girdi-çıktı yapıldığını fark eder. Oysa yılda bir kontrol alışkanlığı, hem belge toplamak için hem de erken itiraz için değerli zaman kazandırır.
  2. İşsizlik ödeneği teklifini kabul etmek. "Çıkış kodu verdim, işsizlik maaşı alabilirsin, çalışmaya devam ederiz" teklifini kabul etmek, işçiyi hem iade yükümlülüğüne hem de cezai riske sokabilir. Bu teklif ne kadar cazip görünürse görünsün reddedilmelidir.
  3. İbranameyi hemen imzalamak. Çıkış işlemi sırasında uzatılan ibraname veya istifa dilekçesini okumadan ya da danışmadan imzalamak, önemli hakların güçlükle geri kazanılacağı bir duruma yol açar. En az bir aylık bekleme kuralı zaten ibraneyi geçersiz kılar; ama imzalamak yine de süreci karmaşıklaştırır.
  4. "Sadece son dönemim için tazminat isteyebilirim" sanmak. En yaygın yanlış anlamadır. Muvazaa tespit edilirse tüm dönemler birleştirilir; yalnızca son giriş tarihinden değil, ilk giriş tarihinden itibaren hesap yapılır.
  5. Belgeleri zamanında toplamamak. İşten ayrıldıktan sonra bordro, giriş kartı logu, servis kaydı gibi belgelere ulaşmak zorlaşır. Bu belgeleri çalışırken ya da ayrılırken toplamak çok daha kolaydır.
  6. Zamanaşımını atlamak. "Zamanım var, sonra açarım" düşüncesiyle beklemek tehlikelidir. 5 yıllık zamanaşımı, farkında olunmadan geçebilir. Özellikle birden fazla dönemi kapsayan hesaplarda, son fesihten itibaren tüm dönemler için hak kaybı yaşanmaması adına geç kalınmamalıdır.
  7. SGK'ya şikâyeti ihmal etmek. Birçok işçi yalnızca dava açıp SGK şikâyetini düşünmez. Oysa SGK denetimi, hem fiili çalışmayı tescil ettirme hem de eksik primlerin tamamlanması açısından davayı destekler. ALO 170 araması veya yazılı şikâyet yolu kolay ve ücretsizdir.

Kişiye Özel Değerlendirme ve Avukat Önerisi

Avukat işçi müvekkiliyle ofis kapısında el sıkışıyor
Avukat işçi müvekkiliyle ofis kapısında el sıkışıyor

Girdi-çıktı meselesi, görünenden çok daha katmanlı bir hukuki sorundur. Her davanın koşulları farklıdır: kimi zaman gerçekten mevsimlik bir iş söz konusudur, kimi zaman kıdem ödemesi gerçekten yapılmıştır, kimi zaman belgeler kısıtlıdır. Bu nedenle "benim durumuma uyar mı?" sorusunun yanıtı için soyut analizin ötesine geçmek gerekir.

e-Devlet dökümünüzde giriş-çıkış tutarsızlığı görüyorsanız, aşağıdaki soruları kendinize sorun ve yanıtlarınıza göre harekete geçin:

  • Kağıt üstü çıkış yapılan dönemde fiilen çalışmaya devam ettim mi?
  • O dönemde banka hesabıma maaş yatmaya devam etti mi?
  • Çıkış sırasında elimde kıdem ödemesine ilişkin banka dekontu var mı?
  • İmzaladığım belgeler nelerdi ve kopyaları bende var mı?

Bu sorulara verdiğiniz yanıtların birleşimi, davaya değip değmeyeceğini ve ne tür bir strateji izleneceğini büyük ölçüde belirler. Avukat danışmanız bu soruları sizinle birlikte yanıtlayacak, elinizdeki belge setinin gücünü değerlendirecek ve zamanaşımı ile arabuluculuk gibi prosedürel adımları planlamanıza yardımcı olacaktır.

Unutmayın: hakkın doğması ile hakkın kullanılması arasındaki fark, zamanında atılan adımlardır. SGK dökümünüzde bir şeyler sizi rahatsız ediyorsa, "belki bir şey değildir" deyip geçmek yerine bir uzmana danışmak hem en hızlı hem de en güvenli yoldur.

Sık Sorulan Sorular

İşveren her yıl kağıt üstü çıkış-giriş yapıyorsa ne yapmalıyım?
Öncelikle e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümünüzü indirin ve giriş-çıkış tarihlerini not edin. Çıkışın kağıt üzerinde kaldığını, yani fiilen çalışmaya devam ettiğinizi kanıtlayan her türlü belgeyi (banka maaş dekontu, servis kayıtları, giriş kartı logları) saklamaya başlayın. İşten ayrılırken veya dava açarken bu belgelerin tamamını sunabilirsiniz.
Kıdem tazminatı hesabında hangi giriş tarihi esas alınır?
Fiilen çalışmaya ara verilmediği ve girdi-çıktının muvazaalı olduğu durumlarda mahkemeler ilk giriş tarihini esas alır. Yargıtay, araların kısa olduğu, maaşın kesintisiz yattığı ve tüm iş koşullarının devam ettiği hallerde kıdemin kesintisiz sayılacağını istikrarlı kararlarla ortaya koymuştur.
Emeklilik günlerim bu yüzden eksik görünüyor olabilir mi?
Evet. Kağıt üstü çıkışlarda işverenin o günler için prim bildirmemesi nedeniyle hizmet süreniz eksik görünebilir. Bu durumda hizmet tespiti davası açarak mahkeme kararıyla eksik günlerin tescil ettirilmesi mümkündür. e-Devlet dökümünüzdeki boşlukları dikkatle inceleyin.
İşveren beni gerçekten işten çıkarıp 3 ay sonra geri almışsa kıdem nasıl hesaplanır?
Gerçek bir çıkış söz konusuysa ve işveren kıdemi o tarihe kadar usulüne uygun biçimde ödediyse, ödenen dönem tasfiye edilmiş sayılabilir. Ancak ödeme yapılmadan yapılan çıkış-girişler tasfiye sayılmaz ve kıdem birleştirilmeye devam eder. Gerçek ödeme ve gerçek fesih koşulunun birlikte sağlanmış olması gerekir.
İstifa dilekçesi imzaladım ama aslında işten çıkarıldım; bu durumda ne yapabilirim?
İrade fesadı veya baskı altında imzalatılan istifa dilekçeleri iş mahkemelerinde sorgulanmaktadır. Özellikle imzalatıldıktan sonra ibraname düzenlenmemişse ya da ibranameye ilişkin kanuni bir aylık bekleme süresi geçirilmemişse, belge geçersiz sayılabilir. İmzaladığınız belgelerin kopyasını alarak bir iş hukuku avukatına danışmanız önerilir.
ALO 170'i aradığımda işverenime ne olur?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişleri işyerinde inceleme başlatabilir. Girdi-çıktının muvazaalı olduğu tespit edilirse işveren hakkında idari para cezası uygulanabilir, eksik primler gecikme zammıyla tahsil edilir ve suç boyutunda Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulabilir.
Kıdem tazminatında zamanaşımı süresi ne kadar?
Kıdem tazminatı alacakları için zamanaşımı süresi 5 yıldır ve hakkın doğduğu, yani iş ilişkisinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu nedenle işten ayrıldıktan sonra beklememek, özellikle birden fazla dönem söz konusuysa tüm dönemleri kapsayan hesapla dava açmak önemlidir.
Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayınız için alanında deneyimli bir avukata danışmanızı öneririz.

İş Mahkemesi — Diğer Rehberler