AYM, kültürel varlığı bulunan taşınmazlarda kamulaştırma bedelinin düşük belirlenmesini mülkiyet hakkı ihlali saydı

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Hürmet Alpay ve diğerlerinin başvurusu üzerine, kültürel varlık olarak tescillenen taşınmazların kamulaştırma bedelinin düşük belirlenmesinin mülkiyet hakkının ihlali olduğuna hükmetti. Karar, 18 Eylül 2025 tarihinde verildi.

Başvuruculara ait taşınmazlar, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında kamulaştırıldı. İdare, kamulaştırma bedeli ve tescil davalarını asliye hukuk mahkemelerinde açtı. Mahkemelerce yapılan keşif ve bilirkişi incelemelerinde taşınmazların arsa vasfında olduğu ve emsal taşınmazlarla kıyaslanarak bedelin tespit edildiği belirtildi. Bilirkişi raporlarında, taşınmazların ticari vasfı nedeniyle %150 oranında objektif değer artışı uygulanması gerektiği ifade edildi. Ayrıca, bir taşınmazın üzerindeki yapının sanat, eskilik ve enderlik değerleri dikkate alınarak aynı oranda değer artışı önerildi.

Ancak asliye hukuk mahkemeleri, kamulaştırma bedelinin tespitinde bu objektif değer artış oranlarının uygulanmaması gerektiğine karar verdi ve davaları kabul etti. Bölge adliye mahkemesi ise istinaf başvurularını büyük ölçüde reddetti.

Mahkemenin Değerlendirmesi

Başvurucular, kamulaştırma bedelinin taşınmazların kültürel varlığına ilişkin değerler (eskilik, enderlik, sanat değeri) dikkate alınmadan düşük belirlendiğini ileri sürdü. Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 46. maddesinin birinci fıkrasında kamulaştırmada gerçek karşılığın ödeneceğinin hükme bağlandığını hatırlattı. Bu kapsamda, kamulaştırma bedelinin taşınmazın gerçek değerini yansıtması gerektiğini ve değer tespitinde taşınmazın tüm özelliklerinin dikkate alınmasının zorunlu olduğunu vurguladı.

Anayasa Mahkemesi, "Gerçek değere tekabül etmesi gereken kamulaştırma bedelinin taşınmazın değerini etkileyen tüm özellik ve niteliklerinin dikkate alınmasıyla belirlenmesi gerektiği açıktır." ifadelerine yer verdi.

Mahkeme, kamulaştırma bedelinin kültürel varlık niteliğindeki taşınmazların özgün değerlerini göz ardı ederek düşük belirlenmesinin mülkiyet hakkının ihlali anlamına geldiğine karar verdi.

Bu karar, kültürel varlık kapsamında kamulaştırılan taşınmazların bedel tespitinde, taşınmazın taşıdığı kültürel, tarihi ve sanatsal değerlerin de objektif olarak değerlendirilmesi gerektiğini hukuki açıdan netleştirmiştir.