Kentsel dönüşüme giren binamızın değerinin düşük belirlenmesi hakkındaki hukuki haklarım
1 Cevap
Kentsel dönüşüm uygulamalarında (6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca), taşınmazların ve hisselerin değer takdiri kritik bir hukuki işlem niteliğindedir. Kanun ve ilgili mevzuat uyarınca; karara katılmayan veya uzlaşmayan paydaşların arsa payları "Bakanlıkça rayiç değeri tespit ettirilerek ve bu değerden az olmamak üzere anlaşma sağlayan diğer paydaşlara açık artırma usulü ile satılır" (Danıştay 4. Dairesi, E. 2025/15, K. 2025/1509 Kaynak; Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, E. 2018/1903, K. 2018/4323 Kaynak). Paydaşlara karar ve teklifin tebliğinden sonra "onbeş gün içinde kararın ve teklifin kabul edilmemesi halinde" satış sürecinin bildirileceği Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin anılan kararında aktarılmıştır.
Değerin benzer binaların veya piyasa koşullarının altında belirlenmesi durumunda hak sahipleri bakımından şu hukuki yollar ve haklar öne çıkmaktadır:
İdari Yargıda Değer Tespiti Raporuna ve Satış İşlemine Karşı İptal Davası: Anayasa Mahkemesi (B. No: 2018/16483 Kaynak, 14/9/2021), 6306 sayılı Kanun kapsamında uzlaşmayan paydaşın hissesinin satışına dayanak teşkil eden değerleme ve satış işlemlerine karşı idari yargıda dava açılabileceğini ifade etmiştir. Yüksek Mahkeme kararında, "taşınmazın rayiç bedelinin düşük belirlendiği iddialarının yargı mercilerince denetlenmesi mümkündür" tespitini yaparak, idarece veya bilirkişilerce belirlenen bedellere yönelik itirazların mahkemelerce esastan incelenmesi gerektiğini, aksi durumun mülkiyet hakkı ihlali doğuracağını vurgulamıştır.
Değer Tespit Raporunun İptali ve Tam Yargı (Tazminat) Davası: Danıştay 6. Dairesi (E. 2021/729, K. 2021/8084 Kaynak), 6306 sayılı Kanun kapsamında hisse satışına esas alınan işleme karşı "Değer Tespiti Raporunun iptali istemiyle" dava açılabileceğini ele almıştır. Yine Danıştay 6. Dairesi (E. 2021/11028, K. 2022/4921 Kaynak), idari işlemden doğan zararlar bakımından tam yargı davası açılarak maddi zararın giderilmesinin talep edilebileceğini kaydetmiştir.
Adli Yargıda Genel Hükümlere Göre Bedel Artırımı / Tazminat Talepleri: Kentsel dönüşüm uygulamasında belirlenen mülkiyet veya taşınmaz bedelinin artırılması talebiyle adli yargıda açılan davalarda Yargıtay 20. Hukuk Dairesi (E. 2015/15358, K. 2016/1859 Kaynak), davacının tüketici tanımında bulunmadığı hâllerde uyuşmazlığın tüketici mahkemesinde değil, "davanın HMK'nın 2. maddesi uyarınca genel hükümlere göre asliye hukuk mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir" gerekçesiyle Asliye Hukuk Mahkemesinde çözümlenmesi gerektiğini belirtmiştir (Bu kararda davacı tarafça, idarenin "fahiş şekilde düşük tespit ettiği mülkiyet bedelinin artırılması, söz konusu bedelin bilirkişi marifetiyle emsal ve rayice göre belirlenmesini" talep edilmiştir).
Yargı Mercilerinin Değer Tespiti ve Emsal Karşılaştırmasındaki Denetim Ölçütleri
Yargı kararları, taşınmaz veya arsa payı değerinin denetlenmesinde soyut kabuller yerine somut ve denetlenebilir verilerin esas alınmasını aramaktadır:
Eş Değer ve Gerçekleşmiş Satışların Emsal Alınması: Danıştay 6. Dairesi (E. 2021/11028, K. 2022/4921), arsa payı bedeli belirlenirken "Bu durumda; dava konusu taşınmazla aynı yapılaşma koşullarına sahip, eş değer özellikleri olan ve gerçekleşmiş bir satışa konu olmuş taşınmaz veya taşınmazlar emsal olarak belirlenmek suretiyle ek rapor alınması" zorunluluğuna işaret etmiştir.
Emsal Bilgilerinin Doğrulanması ve İlgililere İhbar: Danıştay 4. Dairesi (E. 2025/15, K. 2025/1509), satış işleminin iptali davasında payı satın alan kişiye yönelik olarak "anılan kişiye ihbar yapılması gerekmekte iken" taraf teşkili sağlanmadan karar verilemeyeceğini, ayrıca emsal satış kayıtlarının resmi mercilerden doğrulanması ve gerektiğinde ek rapor alınması gerektiğini ifade etmiştir.
İtirazları Karşılayan Ek Rapor İncelemesi: Yargıtay 13. Hukuk Dairesi (E. 2018/278, K. 2018/6410 Kaynak), aynı parsele ilişkin farklı bedeller bulunduğu iddiaları karşısında mahkemece "davacının itirazlarını karşılar mahiyette ek rapor alınarak, hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekir" ilkesini kabul etmiştir.
Emsal Taşınmazın Konumu ve Vergi Değerleri: Yargıtay 5. Hukuk Dairesi (E. 2024/9565, K. 2025/2825 Kaynak ilamında aktarılan bozma gerekçesinde), taşınmaza farklı mahalleden ve farklı yüzölçümüne sahip emsal seçilmesini ve emlak vergisi metrekare değerleri arasındaki farkın gerekçelendirilmemesini raporun inandırıcılığını zedeleyen eksiklik olarak değerlendirmiştir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi (E. 2023/12026, K. 2024/5793 Kaynak) ve Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi (E. 2017/173, K. 2017/158 Kaynak) de değer tespitinde taraflara emsal bildirme imkânı verilmesini ve "dava konusu taşınmazın değerlendirmeye esas alınacak emsallere göre ayrı ayrı üstün ve eksik yönleri ve oranları açıklanmak suretiyle" karşılaştırma yapılmasını aramıştır.
Kesinleşmiş Mahkeme Kararlarının Dikkate Alınması: Yargıtay 5. Hukuk Dairesi (E. 2018/957, K. 2019/16299 Kaynak), kentsel dönüşüm alanındaki bir taşınmaz için aynı değerlendirme tarihi itibarıyla verilmiş ve onanarak kesinleşmiş bir metrekare birim fiyatı bulunması durumunda, "tespit edilen bu metrekare birim üzerinden değer tespit edilmesi gerektiği gözetilmeden daha düşük değer tespit eden rapora göre bedel tespit edilmesi doğru olmadığından," gerekçesiyle alt derece kararını bozmuştur.
Yapı Maliyetleri ve Arsa Payı Analizi: Yargıtay 5. Hukuk Dairesi kararlarında (örneğin E. 2023/2207, K. 2023/8584 Kaynak; E. 2023/10330, K. 2024/5131 Kaynak; E. 2024/9866, K. 2025/2511 Kaynak), arsa için emsal karşılaştırması; üzerindeki yapı için ise "resmî birim fiyatları esas alınıp yıpranma payı düşülerek" bedel takdir edilmesi yöntemi kabul edilmektedir. Bağımsız bölümlerin arsa payı uyuşmazlıklarında ise Yargıtay 5. Hukuk Dairesi (E. 2024/6892, K. 2025/1933 Kaynak), bağımsız bölümlerin "cinsi, bulunduğu kat, alanı, ısıtma ve aydınlatma süreleri, mimari kullanımı ve konumu, cephesi, manzarası gibi hususların" ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini ifade etmiştir.
Erzurum ili Aşağı Köşk Mahallesi Kıbrıs Caddesi’ndeki 4 katlı apartmanınız için belirlenen değerin benzer binalardan belirgin biçimde düşük kalması hâlinde, yargı içtihatları doğrultusunda başvurulabilecek adımlar şunlardır:
Raporun İncelenmesi ve İdari Başvuru: İdarece tebliğ edilen değer takdiri ve arsa payı belirlemelerine dayanak yapılan bilirkişi veya değerleme raporunda yer alan veriler; taşınmazın konumu, yapı sınıfı, kat adedi, bağımsız bölümlerin nitelikleri ve kullanılan emsaller bakımından incelenmeli; yasal süreler geçirilmeden itirazlar sunulmalıdır.
İdari Yargıda Dava Açılması: 6306 sayılı Kanun çerçevesinde hisse satışına veya idari işleme dayanak kılınan değer takdir raporuna karşı idare mahkemesinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası veya işlemden doğan zararların giderilmesi talebiyle tam yargı davası ikame edilebilir (Danıştay 6. Dairesi, E. 2021/11028, K. 2022/4921). Anayasa Mahkemesi kararı uyarınca idari yargı mercileri, taşınmazın rayiç bedelinin düşük belirlendiği itirazlarını esastan incelemek ve bilirkişi marifetiyle denetlemekle yükümlüdür.
Emsal Gösterme ve Bilirkişi İncelemesi Talebi: Açılacak davada; Kıbrıs Caddesi üzerinde veya Aşağı Köşk Mahallesi'nde yer alan, aynı yapılaşma koşullarına ve benzer niteliklere sahip 4 katlı diğer apartmanlardaki yakın tarihli gerçekleşmiş resmi satış belgeleri emsal olarak mahkemeye sunulmalı; internet ilanları yerine tapu müdürlükleri veya resmi mercilerden doğrulanabilir satış kayıtlarının celbi istenmelidir.